Như DĐDN đã từng phản ánh về việc hầu hết các liên doanh ôtô khó tiếp tục đầu tư chiều sâu vào công nghiệp ôtô VN, nhất là việc gia tăng tỷ lệ nội địa hoá, gia công công nghệ. Điều đó cho đến thời điểm hiện nay có thể nói là tuỳ họ. Tại sao ?
Vì chính sách và những gì sau đó đã thể hiện điều đó mà cụ thể là những cam kết về mức nâng cao tỷ lệ nội địa hoá trong thời gian qua không được thực hiện.
Vậy vấn đề đặt ra ở đây là có còn “cửa” nào cho đầu tư chiều sâu vào ngành công nghiệp này nữa không ? Ai sẽ đầu tư ? Có cần phải ưu đãi và ưu đãi như thế nào ?
Lần lữa để rồi thôi
Có thể nói với ngành công nghiệp ôtô cái gì chúng ta cũng quá chậm. Phần trước đây hơn 10 năm có thể nói là do hoàn cảnh. Nhưng những năm gần đây thì lại khác. Bàn về vấn đề lo lắng khi thực hiện cam kết về thuế ôtô đối với khu vực Afta chẳng hạn. Đáng lý ra thì các nhà hoạch định chính sách của VN, các viện nghiên cứu chính sách công nghiệp của Vn phải nêu ra, đưa ra các chương trình từ lâu rồi chứ không phải đến tận năm ngoái mới đưa ra, mới làm rầm rộ. Và “bùng lên một chút rồi lại tắt”. Cũng có những đề xuất đưa ra, cũng liên quan đến hội nhập Afta, cũng mục đích tạo sức cạnh tranh, cũng nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hoá, cũng dòng xe chiến lược... Nhưng cuối cùng thì chả có kết quả gì. Lý do là lắm người, lắm DN phản đối quá, trong khi chính bản thân những người đề xuất cũng không đủ “thực lực” để bảo vệ quan điểm của mình.
Nói như vậy để thấy về vấn đề chiến lược, vấn đề định hướng và các giải pháp của các DN, nhất là các liên doanh, các tập đoàn ôtô nước ngoài làm còn tốt hơn các cơ quan nghiên cứu của mình. Có thể nhận thấy rõ điều này khi chúng ta quay trở lại vấn đề hội nhập và thực hiện cam kết Afta đối với lĩnh vực ôtô. Vấn đề này các liên doanh biết từ lâu, nhưng họ lại lần lữa không nói, không đề xuất và không đầu tư nâng cao công nghệ. Vậy tại sao năm ngoái họ lại đề xuất, hào hứng tham gia những vấn đề liên quan đến dòng xe chiến lược ? Vì họ có lợi - Một chuyên gia lão làng về lĩnh vực này nhận định – nhưng cái lợi đó chỉ riêng cho họ chứ không đồng đều đối với tất cả các doanh nghiệp, các liên doanh. Nói lần lữa để rồi thôi cũng vì có lý do của nó. Xét trên thực tế thì hầu như các hãng lớn như Ford, Toyota, Honda... đều đã tập trung một số lượng lớn tiền vốn, đầu tư công nghệ vào các nước như Thái Lan, Philippines... Vậy thì việc họ đầu tư lớn, ít nhất là ngang ngửa với việc đầu tư vào một số nước trong khu vực vào VN là điều không mấy hợp lý nếu nói về lợi ích doanh nghiệp, tập đoàn. Đó là chưa tính đến các yếu tố khác liên quan đến những lợi thế về công nghiệp phụ trợ, thị trường tiêu thụ... Nhiều nước xung quanh đều có lợi thế hơn chúng ta.
Họ - phần lớn các liên doanh đều lần lữa để rồi thôi không phải đầu tư chuyên sâu về công nghệ vào VN cũng là điều hợp lý. Nói như vậy, chẳng lẽ công nghiệp ôtô VN vẫn chỉ dừng ở lắp ráp đơn giản ? Không hẳn vậy. Điều quan trọng là tập trung vào đâu, làm cái gì ?
"Cửa hẹp”, nhưng vẫn sáng
|
Nhìn vào sự phát triển công nghiệp ôtô của các nước tiên tiến trên thế giới đều thấy ban đầu họ đều tập trung vào một vài DN, tập đoàn chứ không phát triển hàng loạt, nhưng cứ “bình bình” như VN hiện nay. |
Nói về vấn dề thu hút đầu tư nước ngoài trong những vấn đề chung hiện nay phần lớn các quan điểm đều cho rằng đã đến lúc chúng ta phải thay đổi, chỉ tập trung thu hút vào những dự án công nghệ cao và đừng chờ đợi từ nước ngoài mà phải chủ động. Vấn dề này chúng tôi sẽ có những bài viết cụ thể về các ngành. Trong bài viết này về lĩnh vực ôtô tôi chỉ đề cập đầu tư cho công nghệ chuyên sâu, có khả năng xuất khẩu. Có thể khẳng định, phần lớn các liên doanh sẽ khó đầu tư lớn, đầu tư chiều sâu, công nghệ cao, nâng cao tỷ lệ nội địa hoá hoặc sản xuất được những bộ phận linh kiện, phụ tùng quan trọng vì nếu làm thì họ đã làm rồi chứ chẳng bao gìơ lại chờ đến thời điểm hiện nay. Nói điều đó để thấy, các liên doanh vẫn tham gia chuỗi toàn cầu của các tập đoàn nhưng vẫn chỉ dừng ở mức lắp ráp đơn giản và tiêu thụ. Vậy “cửa” của đầu tư chiều sâu với ôtô nằm ở đâu ?
Để công nghiệp ôtô tiếp tục phát triển thì việc liên kết, liên doanh với nước ngoài, học hỏi và nghiên cứu và chuyển giao công nghệ của chính ácc tập đoàn nước ngoài vẫn là yếu tố mấu chốt. Như trên đã phân tích thì phần lớn các hãng tô lớn trên thế giới đều đã có các nhà máy lớn tại Thái Lan, Philippines và họ sẽ khó đầu tư chuyên sâu, đầu tư mạnh vào VN. Vậy thì ta phải làm phương pháp loại trừ. Nghĩa là muốn đầu tư chuyên sâu, lớn, công nghệ cao phải chọn lựa những đối tác lớn, mà những đối tác này chưa đầu tư mạnh, vững chắc tại các nước trong khu vực như Thái Lan, Philippines... Tôi không muốn nói cụ thể, nhưng vẫn còn một số tập đoàn ôtô lớn trên thế giới (xếp thứ 5 - 6) như vậy. Tại sao lại chọn họ ? Vì lợi ích từ nhiều phía mà cụ thể là nếu đầu tư chiều sâu, lớn vào VN thì họ có thể ngoài việc chiếm lĩnh thị trường VN và xuất khẩu, thâm nhập thị trường khu vực Afta nói riêng và nhiều nước khác trên thế giới nói chung.
Vậy ai là đối tác của VN có thể thu hút các tập đoàn đó vào ? Không quan trọng đó là DN thuộc sở hữu nhà nước hay tư nhân mà quan trọng là đối tác trong nước đó có thu hút và học hỏi, áp dụng được các công nghệ cao, đầu tư chuyên sâu cả về sản phẩm lẫn linh kiện phụ tùng hay không. Và khi đó, chính sách của Nhà nước phải có sự hỗ trợ thực sự mạnh cho doanh nghiệp đó. Có làm như vậy thì dù cửa có hẹp, nhưng ngành công nghiệp ôtô VN vẫn sáng. Điều quan trọng là phải xác định ngay, làm ngay chứ không thể chờ. Chính sách phải cùng với doanh nghiệp vào cuộc để hi vọng vào việc cạnh tranh với khu vực. Đó cũng chính là kinh nghiệm phát triển ôtô của các nước phát triển là ban đầu họ cũng chỉ có 1 – 2 tập đoàn ôtô lớn nhờ sự tập trung cao độ của cả chính phủ lẫn doanh nghiệp. Không như VN hiện nay, doanh nghiệp làm ôtô thì nhiều, nhưng cứ bình bình như nhau cả về vốn lẫn công nghệ, thị trường tiêu thụ. Hãy chọn lựa và vào cuộc.
Linh Anh