Chất lượng thi hành pháp luật: Không có Bộ nào đạt điểm tốt

Phát biểu tại buổi công bố LDEA, TS Vũ Tiến Lộc – Chủ tịch VCCI cho rằng: Kết quả đánh giá thông qua các điểm số và những điểm cao hay thấp không chỉ đơn giản là nhìn ở bảng xếp hạng, mà chính là những kỳ vọng để cải tiến mạnh mẽ hơn nữa việc xây dựng và thi hành pháp luật của các Bộ trong nỗ lực tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công khai cho các doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp.

“Với kinh nghiệm 5 năm trong việc đánh giá các chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và những nỗ lực chung trong việc thực hiện Đề án 30 cải cách thủ tục hành chính, thì khảo sát chất lượng hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật của các Bộ liên quan đến doanh nghiệp lần này là một nỗ lực nữa của VCCI. Nỗ lực này thể hiện mong muốn của VCCI trong việc hợp tác với các Bộ để góp sức tăng cường công tác xây dựng và thi hành pháp luật, tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian tới” – Chủ tịch VCCI nhận định.

LS Trần Hữu Huỳnh – Trưởng ban Pháp chế VCCI cũng cho biết: Thông điệp ở đây là không xếp hạng các Bộ kiểu PCI, mà nhằm cung cấp thông tin thực tiễn từ phía doanh nghiệp để các Bộ tiếp tục hoàn thiện hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật của mình, hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp – là động lực phát triển nền kinh tế.

Đa số các Bộ chỉ đạt điểm trung bình

Phản ánh ý kiến đánh giá của 124 hiệp hội doanh nghiệp trên toàn quốc, phân theo 2 chỉ tiêu chính là xây dựng và thi hành pháp luật, nhóm nghiên cứu chỉ số LDEA cho rằng chất lượng các hoạt động này của 14 Bộ là không cao.

Ở mức cao nhất, các Bộ Công Thương, Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Lao động - Thương binh và Xã hội cũng chỉ đạt từ 6,13-6,05 điểm trên thang điểm 10. Trong khi đó, Bộ Xây dựng và Y tế chỉ đạt 4,74 và 4,66 điểm, ở vào nhóm tương đối thấp.

Một nửa trong tổng số các Bộ rơi vào nhóm trung bình như Ngân hàng Nhà nước (5,92 điểm), Bộ Tư pháp (5,9 điểm), Bộ Khoa học và Công nghệ (5,87 điểm), Bộ Thông tin và Truyền thông (5,68 điểm), Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (5,45 điểm), Bộ Tài nguyên và Môi trường (5,16 điểm) và Bộ Giao thông Vận tải (5,07 điểm).

Nhận xét về hoạt động lấy ý kiến XDPL của các Bộ, nhóm nghiên cứu cho rằng việc lấy ý kiến XDPL của các Bộ hiện nay là tương đối tốt, cụ thể là mức độ công khai lấy ý kiến XDPL liên quan tới quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, mức độ cầu thị của các Bộ chưa cao, không có Bộ nào được xếp loại tốt, hầu hết chỉ xếp ở loại khá hoặc trung bình.

LDEA là việc làm cần thiết và có giá trị

PGS. TS Đặng Văn Thanh - Chủ tịch Hội Kế toán Kiểm toán đánh giá cao cách làm và kết quả của báo cáo và xem đây là việc làm cần thiết có giá trị, bởi đây là căn cứ để đưa ra những định hướng, những giải pháp cho việc đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp.

Đồng quan điểm với PGS. TS Đặng Văn Thanh, GS. Nguyễn Đăng Dung - Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội cũng cho rằng, Báo cáo đánh giá chất lượng hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật của các Bộ liên quan đến doanh nghiệp có giá trị cả về học thuật lẫn thực tiễn, rất cần cho các cơ quan lập pháp, cho các Hiệp hội và trước hết là các Bộ ngành - những tổ chức có vai trò quan trọng trong việc đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp trong giai đoạn mới của đất nước.

Luật gia Vũ Xuân Tiền - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty tư vấn VFAM Việt Nam cũng nhận định LDEA là một Báo cáo có chất lượng tốt, được thực hiện với tương đối đủ cơ sở khoa học, cơ sở pháp lý, tính chuyên nghiệp cao. LDEA cũng phản ánh đúng thực tế hiện nay trong lĩnh vực được nghiên cứu. Tuy nhiên ông đề nghị VCCI nên thực hiện LDEA hàng năm. LDEA của năm trước sẽ được công bố vào nửa đầu của năm sau. Đó là công cụ có ý nghĩa lớn góp phần thúc đẩy sự hình thành bộ máy quản lý Nhà nước có tính chuyên nghiệp cao, chống tham nhũng và cải cách hành chính thành công.

Nhưng … chừng ấy vẫn chưa đủ

Nhận xét về LDEA, PGS. TS Đặng Văn Thanh cho rằng, khảo sát 124 Hiệp hội doanh nghiệp toàn quốc là một mẫu khá lớn. Nhưng ở đây, điều cần quan tâm là các hiệp hội đã đại diện được cho các ngành nghề và lĩnh vực họat động kinh doanh hay chưa, và đã bao trùm các lĩnh vực kinh tế, vùng miền, mức độ ảnh hưởng cũng như tham gia của các Hiệp hội vào quá trình xây dựng và thực thi luật pháp hay chưa?. Ông Thanh cũng đề nghị cần xem xét mức độ quan tâm và chất lượng các ý kiến của từng loại Hiệp hội, người thay mặt hiệp hội, cách thức tham gia của hiệp hội.

PGS. TS Đặng Văn Thanh cũng cho rằng: “Đối tượng đánh giá gồm 14 Bộ - là những cơ quan tham gia và có ảnh hưởng nhiều đến luật pháp và thực thi luật pháp, trong đó có những Bộ có ảnh hưởng và tham gia trực tiếp hầu hết các luật kinh tế như Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và đầu tư, Ngân hàng nhà nước…Tuy nhiên còn thiếu vắng một số Bộ ngành có ảnh hưởng và sự quan tâm không nhỏ như Bộ Giáo dục và đào tạo, Tòa án nhân dân, Trọng tài kinh tế…”

Kết quả khảo sát đã đưa ra 3 kiến nghị, đồng thời cũng là 3 giải pháp. Tuy nhiên ông cho rằng chỉ với ngần ấy giải pháp thì chưa đủ. Cần tính thêm những giải pháp mang tính căn cơ và lâu dài hơn như đổi mới quy trình lập pháp, nâng cao tính chuyên nghiệp của cơ quan làm luật, đồng thời sớm thực hiện việc trưng cầu dân ý, đảm bảo quyền phúc quyết của người dân, tăng cường hơn nữa tính dân chủ, tính phản biện trong quá trình xây dựng và thực thi pháp luật, thực sự lắng nghe và tôn trọng những ý kiến của các nhà khoa học, các tổ chức xã hội- nghề nghiệp, tăng cường đối thoại để tìm ra phương án và chính sách tốt nhất.

Nhận xét ở khía cạnh khác, GS. Nguyễn Đăng Dung - Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng trong bản báo cáo này số chỉ tiêu rất ít, cần bổ sung thêm. Ông cũng cho rằng sự phân định các chỉ tiêu không tạo ra một khoảng cách khác biệt rõ ràng, chính vì vậy nên các chỉ số đạt được của các bộ gần như nhau không thấy sự khác biệt nhiều. Bên cạnh đó còn thiếu chỉ tiêu đánh giá tác động (RIA).

Còn bà Dương Thanh Mai lại cho rằng các kết quả khảo sát của báo cáo này mới đang dừng lại ở cảm nhận của các hiệp hội hơn là đánh giá của hiệp hội. Ở mức độ va chạm của từng hiệp hội với 27 lĩnh vực và với 14 Bộ này, các doanh nghiệp sẽ tập trung về lĩnh vực kinh tế hơn là với các vấn đề xã hội. "Đánh giá chung rất chuẩn nhưng đánh giá từng lĩnh vực từng bộ là có lẽ nên ngồi lại để chúng ta tiếp tục công việc này. Tôi rất mong muốn nó sẽ trở thành công cụ quốc gia bởi so với chỉ số PCI thì cái này khó hơn rất nhiều, vì nó khó định lượng hơn” – bà Mai khẳng định.

Với mong muốn LDEA sẽ làm tốt hơn trong thời gian tới, bà đề xuất: LDEA nên đặt đánh giá trên một nền pháp luật. Ở đây còn thiếu một số luật cơ bản làm ra môi trường pháp lý để đánh giá đó là luật tiếp cận thông tin, vận động chính sách của các hiệp hội (cơ quan nhà nước đi đến lấy ý kiến nhưng ở chiều ngược lại thì doanh nghiệp cũng nên tham gia vận động chính sách của các hiệp hội), luật giám sát và phản biện xã hội.

Ông Phạm Tuấn Khải – Vụ trưởng Vụ pháp luật nhận định, khảo sát này cho thấy các hiệp hội có sự giám sát rất chặt chẽ đối với các Bộ. Đây cũng là việc làm để kiếm chứng lại hoạt động thực thi quyền lực có đúng hay không. Tuy nhiên, ông cho rằng đây mới chỉ là đánh giá của các doanh nghiệp đối với văn bản pháp luật của các Bộ chứ chưa đi vào những khó khăn vướng mắc trong quá trình thực hiện của các doanh nghiệp. Sau đó ông đưa ra kiến nghị: Hoàn thiện lại báo cáo và xây dựng lại tiêu chí một cách rõ hơn, khoa học hơn, có sự tham gia của các nhà khoa học. VCCI cần là đầu mối của doanh nghiệp để gửi các cơ quan có thẩm quyền (xây dựng pháp luật hay văn bản thi hành pháp luật), cần ngồi lại với nhau để hoàn thiện hơn... 

Nam Phương – Hồ Hường