Gần đây có rất nhiều quan điểm tỏ ý rằng cần hoãn hay sửa đổi một loạt quy định mới có liên quan đến hoạt động ngân hàng. Điều này gợi lên vấn đề về khả năng điều chỉnh kinh doanh của ngân hàng thương mại (NHTM) trước các thay đổi của môi trường pháp lý.
Khả năng phản ứng chính sách của NHTM (điều chỉnh hoạt động kinh doanh) được người ta cho rằng là khả năng đưa ra kế hoạch hoạt động kinh doanh, điều chỉnh hoạt động kinh doanh của ngân hàng một cách nhanh và phù hợp, có lợi nhất cho ngân hàng trước các điều chỉnh, thay đổi chính sách của nhà nước (hay môi trường pháp lý nói chung). Trên phương diện nào đó người ta cũng gọi là khả năng chống sốc chính sách của NHTM là khả năng điều chỉnh chính sách của ngân hàng.
Chính sách có quá sốc ?
Người ta cho rằng, các chính sách của nhà nước nếu dễ dự đoán, có định hướng nhất định (không gây quá sốc) thì các NHTM sẽ biết từng bước điều chỉnh hoạt động kinh doanh của mình phù hợp và như vậy NHTM và thị trường tài chính sẽ không bị tổn thương trước các thay đổi chính sách (hoặc chính sách mới) của nhà nước... Người ta thường lập luận chung chung rằng nếu các chính sách của nhà nước ban hành ra và thay đổi quá nhanh (ngày hiệu lực) thì NHTM khó theo kịp. Thực tế về mấy văn bản vừa qua ở VN cho thấy, khả năng điều chỉnh hoạt động của các NHTM đối với các văn bản là khá khác nhau. Có văn bản ban hành khá lâu thì người ta mới có ý kiến đề nghị cho lùi thời hạn hiệu lực.
Ví dụ, Nghị định 141/2006/NĐ-CP ban hành từ năm 2006 thì đến năm 2010, dường như các NHTM mới có phản ứng và mới thấy chính sách này là nóng; Thông tư 13/2010/TT-NHNN, ban hành từ 20/5/2010 thì đến tháng 8 /2010 các NHTM mới có ý kiến. Hiện Nghị định 59/2009/NĐ-CP về tổ chức hoạt động NHTM và Luật các tổ chức tín dụng được Quốc hội thông qua ngày 16/6/2010, có hiệu lực từ 1/1/2011, vẫn chưa có dư luận về việc cho hoãn hay đề nghị sửa đổi... Tuy nhiên chắc chắn rằng các văn bản này sẽ làm thay đổi khá nhiều về hoạt động của các NHTM. Nếu nghiên cứu kỹ cho thấy Nghị định 141 và Nghị định 59 nêu trên là có lộ trình cho một số nội dung đối với NHTM.
Trình độ thị trường
|
Các chính sách của nhà nước nếu dễ dự đoán, có định hướng nhất định thì các NHTM sẽ biết từng bước điều chỉnh hoạt động kinh doanh của mình một cách phù hợp. |
So sánh với hiệp ước Basel 3, cho thấy cách lập pháp của họ cũng theo lộ trình nhằm cố gắng đảm bảo khu vực NHTM và thị trường không bị sốc: Ngày 12/9/2010, nhóm các thống đốc ngân hàng trung ương và những người đứng đầu cơ quan thanh tra, giám sát từ 27 quốc gia và cùng lãnh thổ đã họp tại Basel (Thụy Sĩ) để thông qua các quy định mới về vốn và ấn định thời hạn để các ngân hàng thực hiện những quy định này; thời hạn thực hiện điều chỉnh trên là từ 1/1/2015 và Basel đưa ra một lộ trình rõ ràng. Một điểm quan trọng trong khung giám sát hoạt động ngân hàng Basel 3 là về quy định về hệ số an toàn vốn tối thiểu (CAR). Ở điều chỉnh mới, hệ số CAR theo Basel 3 vẫn được giữ nguyên ở mức 8%, nhưng yêu cầu vốn chủ sở hữu (vốn cấp 1) được nâng từ 4% lên 6%; và trong 6% vốn cấp 1 đó, 4,5% phải là vốn của các cổ đông thông thường. Tất cả các tiêu chuẩn của Basel 3 sẽ được thực hiện đầy đủ vào năm 2019.
Người ta cũng lập luận rằng, thị trường tài chính (bao hàm cảc NHTM) phát triển thì khả năng điều chỉnh của NHTM trước các thay đổi của chính sách là tốt hơn. So sánh với những năm 1990, hiện tại mức độ phát triển của thị trường tài chính - ngân hàng đã tiến bộ vượt bậc. Mức độ tiền tệ hoá nền kinh tế (M2/GDP) của VN năm 1990 chỉ đạt 20% thì nay đã đạt khoảng 110% GDP; mức độ huy động và cho vay nền kinh tế của hệ thống NHTM cũng có tiến bộ tương tự. Quy mô thị trường vốn VN hiện tại cũng đạt khoảng 40% GDP (so với năm 2001 chỉ khoảng 1% GDP); số lượng các NHTM, các định chế tài chính khác cũng đã lên tới hàng trăm định chế... Đến nay, quy mô của các NHTM cũng đã tăng hàng ngàn lần so với năm 1990. Với một mức độ phát triển của thị trường như vậy, rõ ràng đã là cơ sở cho Nhà nước có cơ sở điều chỉnh chính sách một cách mạnh mẽ và đủ tầm đề phản ứng với các diễn biến bên ngoài...
(Kỳ II: Năng lực điều chỉnh kinh doanh của NHTM)
ThS Lê Văn Hinh