Lợi nhuận từ sản xuất hàng giả: Ai được quyền thu?

Nay một quy định mới ra đời cho phép cơ quan quản lý tịch thu phần lợi nhuận này khiến nhiều DN băn khoăn.

Không tịch thu thì khó răn đe

Nghị định 97/2010 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp do Chính phủ ký ban hành ngày 21-9 sẽ được áp dụng từ ngày 9-11 tới, thay thế cho Nghị định 106/2006.

Các hình thức xử phạt hiện đang áp dụng vẫn được tiếp tục duy trì là phạt tiền, tịch thu hàng vi phạm, buộc loại bỏ yếu tố vi phạm, buộc tiêu hủy hàng… Ngoài ra, Nghị định 97/2010 còn áp dụng thêm một hình thức khắc phục hậu quả là “thu hồi về ngân sách nhà nước số tiền thu lợi bất hợp pháp do thực hiện hành vi vi phạm mà có”. Cụ thể, sản xuất, buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, hàng nhái nhãn hiệu, nhái kiểu dáng, vi phạm quyền đối với sáng chế của người khác, DN khác… mà sinh lợi nhuận thì phần lợi nhuận này bị nhà nước tịch thu.

Ông Đoàn Năng, Vụ trưởng Vụ Pháp chế của Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng áp dụng việc tịch thu lợi nhuận sẽ mang tính răn đe cao hơn đối với người vi phạm. Hơn nữa, có những trường hợp vi phạm gây thiệt hại cho nhà nước (vì nhà nước là chủ sở hữu). Cụ thể, các chỉ dẫn địa lý (như nước mắm Phú Quốc, cà phê Buôn Ma Thuột, thanh long Bình Thuận, vải thiều Lục Ngạn…) là tài sản chung chứ không riêng cá nhân, DN nào. Do đó, khi có cá nhân, DN giả mạo chỉ dẫn địa lý thì cơ quan quản lý đứng ra xử lý vi phạm, tịch thu phần lợi nhuận này về ngân sách nhà nước là việc làm hợp lý.

Giống cách tính, khác bản chất

Tuy nhiên, quy định mới của Nghị định 97 khiến nhiều người băn khoăn. Luật Sở hữu trí tuệ cho phép DN bị xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp có thể kiện ra tòa để đòi bồi thường thiệt hại. Theo Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ thì mức bồi thường sẽ được tính là tổng thiệt hại vật chất cộng với khoản lợi nhuận mà bị đơn đã thu được (nếu khoản lợi nhuận bị giảm sút của nguyên đơn chưa được tính vào tổng thiệt hại vật chất).

Hiểu nôm na là DN A làm bánh Trung thu hiệu A. DN B làm bánh Trung thu giả mạo là bánh Trung thu A. DN A cảm thấy khó xác định khoản lợi nhuận bị giảm sút trong mùa bánh Trung thu. Do đó, DN A có thể xác định xem B đã thu lợi nhuận bất hợp pháp là bao nhiêu khi sản xuất, bán bánh giả… và tính khoản này vào để đòi bồi thường thiệt hại.

Như vậy, chẳng lẽ một khoản lợi nhuận mà phải trả hai lần? Một bị nhà nước tịch thu, một bồi thường cho DN khác?

Ông Đoàn Năng cho rằng DN bị thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại, trong đó có được tính cả phần thu nhập, lợi nhuận bị giảm sút của mình. Trong trường hợp không xác định được phần bị giảm sút của mình thì DN dùng cách tính, dùng con số về lợi nhuận của bên vi phạm để tính ra thiệt hại tương đương cho mình. Xét về bản chất thì trường hợp này không mang ý nghĩa là bên bị vi phạm đòi lấy phần lợi nhuận của bên vi phạm. Nhà nước mới là chủ thể tịch thu phần lợi nhuận bất hợp pháp này. Do đó không có lấn cấn gì trong quy định mới.

Tính lợi nhuận: Khó!

Luật sư Nguyễn Thành Long, Văn phòng luật sư Phạm và liên danh, cho biết sẽ rất khó xác định lợi nhuận bất hợp pháp mà người vi phạm thu được. Có thể người vi phạm tự giác khai ra mình đã sản xuất, đã buôn bán bao nhiêu sản phẩm, mỗi sản phẩm giá gốc bao nhiêu, giá bán bao nhiêu, thu lợi bao nhiêu… rồi từ đó mà cơ quan xử lý vi phạm mới tính ra phần lợi nhuận bất hợp pháp. Nếu người vi phạm không tự khai ra thì cơ quan xử lý rất khó lấy chứng cứ để xác định lợi nhuận. Hơn nữa, trong thời gian xử lý vi phạm hành chính gấp rút thì càng không kịp cho cơ quan quản lý xác định vấn đề này.