FTA, cơ hội và thách thức

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, không phải FTA nào cũng tác động tích cực đến nền kinh tế. Nắm bắt cơ hội và nhận diện thách thức là điều các doanh nghiệp không thể bỏ qua.

Nhiều cơ hội

Điểm qua một loạt các FTA mà Việt Nam đang trong quá trình đàm phán để tiến tới ký kết, có thể thấy, các doanh nghiệp Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu. Theo Bộ Công Thương, tính đến thời điểm này, Việt Nam và Chile đã tiến hành được 7 phiên đàm phán về FTA song phương và khả năng hai bên sẽ ký kết FTA sau một vài phiên tới. Hiệp định Khuyến khích và Bảo hộ đầu tư với nước ngoài (FIPA) giữa Việt Nam và Canada cũng được hai bên cơ bản thống nhất về các nội dung chính và có thể ký kết ngay trong năm nay. Còn ở khu vực châu Âu, các nội dung liên quan đến tác động của FTA với Liên minh hải quan Nga - Belarus - Kazakhstan cũng đang được các cơ quan của Việt Nam và Liên minh này tiến hành nghiên cứu. Trong thời gian gần đây, Liên minh châu Âu (EU) tích cực phối hợp tổ chức các sự kiện ngay tại Việt Nam để phân tích những mặt thuận lợi nếu như hai bên ký kết FTA.

Cũng tại khu vực châu Âu, Khối Thương mại tự do châu Âu (EFTA - bao gồm Na Uy, Thuỵ Sĩ, Iceland và Liechtenstein) và Việt Nam cũng đã hình thành nhóm công tác hỗn hợp để nghiên cứu và báo cáo về khả năng tiến hành đàm phán FTA giữa Việt Nam và EFTA.

Ở khu vực châu Á, ngoài việc Việt Nam là thành viên của ASEAN tham gia các FTA với những đối tác lớn, khả năng đàm phán FTA song phương giữa Việt Nam và Lào, Việt Nam và Đài Loan cũng đang được đặt ra. Hiệp định Đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang được đánh giá là sẽ mở ra một khu vực thị trường quan trọng vào bậc nhất của Việt Nam nếu như đàm phán thành công. Vòng đàm phán thứ 6 vừa qua, các nước Brunei, Chile, Malaysia, New Zealand, Australia, Peru, Singapore, Mỹ và Việt Nam đã bàn bạc các vấn đề liên quan tới thúc đẩy thương mại.

FTA giữa Việt Nam - EU

Một FTA đang rất được quan tâm đó là FTA giữa Việt Nam và EU. EU, một khu vực kinh tế đa dạng với 27 quốc gia thành viên đã trở thành một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Việt Nam. Năm 2010, Việt Nam và EU cùng thống nhất sẽ tiến hành đàm phán về một hiệp định mậu dịch tự do. Nhiều cuộc hội thảo được tổ chức bàn về cơ hội và thách thức FTA giữa Việt Nam - EU. Theo ông Trương Đình Tuyển, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại, khó có thể đong đếm cụ thể và chính xác những cơ hội và thách thức đối với các doanh nghiệp khi ký kết hiệp định này. Tuy nhiên áp lực được dự báo sẽ không lớn hơn so với FTA giữa ASEAN - Trung Quốc hay giữa ASEAN - New Zealand và Australia. Hiện cả hai bên vẫn chưa đưa ra khuôn khổ đàm phán và những yêu cầu cụ thể nên chưa thể có cái nhìn đầy đủ, chính xác về hiệp định này. Mặc dù vậy, đánh giá tác động tới các doanh nghiệp, hầu hết các chuyên gia kinh tế đều cho rằng, EU là thị trường rộng lớn, nếu đàm phán thành công, có thể mở ra cho các doanh nghiệp Việt Nam nhiều cơ hội, đặc biệt là về xuất khẩu.

Ông Massimiliano Guelfo, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Italia tại Việt Nam cho biết, việc loại bỏ thuế quan dự kiến về căn bản đối với toàn bộ hoạt động thương mại khi có FTA sẽ đem lại những lợi thế lớn cho Việt Nam so với các đối thủ khác trên thị trường. Ông Tuyển nhận định, việc EU giảm thuế nhập khẩu cho Việt Nam theo FTA sẽ tạo điều kiện cho hàng Việt Nam tăng xuất khẩu vào thị trường EU, đặc biệt là những mặt hàng đang bị sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc - quốc gia chưa có FTA - với EU hay ngay cả những quốc gia đã có FTA với EU và những quốc gia được EU cho hưởng mức thuế thấp.

Tuy nhiên các doanh nghiệp cần quan sát, nghiên cứu kỹ cũng như đóng góp ý kiến thiết thực với những FTA mà Việt Nam đang đàm phán nhằm phát huy hiệu quả từ các FTA này.

Sức ép

Ông Nguyễn Cảnh Cương, Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Âu (Bộ Công Thương) cho rằng, sức ép cạnh tranh sẽ đến từ các doanh nghiệp thuộc các nước mới gia nhập EU từ Đông Âu. Bởi đây là các nước có điều kiện sản xuất và cơ cấu hàng hóa khá giống Việt Nam, nhất là nhóm hàng công nghiệp chế biến, gia công. Một mối lo ngại khác là xuất siêu từ Việt Nam sang EU đang giảm dần do nhập khẩu từ khu vực EU vào Việt Nam đang tăng lên. Ký hiệp định với EU sẽ giảm thuế suất cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vào EU, điều này cũng đồng thời với việc Việt Nam phải giảm thuế suất cho hàng hóa xuất khẩu của EU vào Việt Nam. Khả năng nhập khẩu của Việt Nam từ EU tăng là điều không thế tránh khỏi.

60% tổng giá trị thương mại của Việt Nam là với các đối tác FTA

Điểm quantrọng được nhiều chuyên gia đề cập đến đó là việc nắm bắt các lợi thế, tận dụng các cơ hội có được trong FTA để đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa của các doanh nghiệp Việt Nam còn thấp. Thực tế thời gian qua việc nắm bắt và khai thác, tận dụng tốt các C/O ưu đãi chưa được các doanh nghiệp chú ý quan tâm đúng mức. Tận dụng C/O ưu đãi không phải là yếu tố duy nhất để doanh nghiệp khai thác lợi thế từ thị trường, nhưng nếu các doanh nghiệp không có được chứng nhận xuất xứ ưu đãi thì kết quả của đàm phán sẽ không được tận dụng một cách tối đa.

Tuy nhiên cũng có ý kiến cho rằng, không hẳn là doanh nghiệp Việt Nam không biết tới việc sử dụng C/O ưu đãi để hưởng thuế suất ưu đãi. Vấn đề là tiêu chuẩn được hưởng các C/O ưu đãi lại khá khó khăn, doanh nghiệp khó đáp ứng được. Vì vậy điểm quan trọng là trong quá trình đàm phán, các doanh nghiệp phải đóng góp ý kiến thường xuyên với các cơ quan chức năng nhằm giúp đoàn đàm phán hiểu được khả năng đáp ứng của các doanh nghiệp để đưa ra điều kiện một cách phù hợp nhất.

Có thể nói việc ký kết FTA cũng sẽ tạo ra những thách thức cho Việt Nam, nhưng đó là những thách thức có lợi, thúc đẩy Việt Nam thay đổi thể chế theo hướng hoàn thiện hơn, tái cấu trúc lại nền kinh tế thích hợp hơn với xu hướng mới, đồng thời cũng buộc doanh nghiệp phải đổi mới hoạt động, thay đổi tư duy và hành động một cách tích cực.