Những tác động của tình trạng thâm dụng vốn, tỷ lệ nhập siêu và tình hình thu hút đầu tư nước ngoài sẽ là những yếu tố gây áp lực lên tỷ giá USD trong giai đoạn cuối năm.
Tỷ giá USD trong giai đoạn cuối năm được dự báo sẽ chịu áp lực rất lớn
Đầu năm 2011, thị trường ngoại hối căng thẳng trước áp lực lạm phát và lãi suất tăng cao kết hợp với NHNN phá giá tiền đồng với biên độ khá lớn là 9,3% đã khiến tỷ giá trên thị trường tự do tăng mạnh lên tới trên 22.000 VND/USD và chênh lệch khá xa so với tỷ giá chính thức. Trước tình hình đó đó, chính phủ đã áp dụng nhiều biện pháp quản lý chặt chẽ như cấm kinh doanh ngoại tệ trên thị trường tự do, cấm kinh doanh vàng miếng; Yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty nhà nước phải bán ngoại tệ cho tổ chức tín dụng; Điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng ngoại tệ thêm 1 điểm phần trăm, từ 6% lên 7% trên tổng số dư tiền gửi phải dự trữ bắt buộc đối với các tổ chức tín dụng; Lãi suất huy động tối đa bằng USD từ 1%/năm xuống còn 0,5%/năm đối với tổ chức và 3%/năm xuống còn 2%/năm đối với cá nhân. Những giải pháp có phần hành chính trên đã khiến thị trường ngoại hối tự do thu hẹp, tỷ giá tự do giảm về quanh ngưỡng 20.530 - 20.630 VND/USD trong quý II, thậm chí từ cuối tháng 6 giao dịch thấp hơn tỷ giá bình quân của các ngân hàng thương mại.
Lịch sử giao dịch VND/USD
Diễn biến tỷ giá EUR/USD và USD/JPY từ đầu năm 2011
Thời gian gần đây, trong lúc tỷ giá đang ở mức ổn định, NHNN đã mua vào một lượng USD đáng kể để tăng dự trữ USD. Theo một báo cáo mới nhất của Chính phủ gửi các đại biểu Quốc hội trước khi khai mạc kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XIII ngày 21/7, trong những tháng đầu năm NHNN đã mua vào tổng cộng khoảng 4 tỷ USD từ các NHTM để bổ sung cho quỹ dự trữ ngoại hối quốc gia. Hiện không có con số chính thức và mới nhất về lượng dự trữ ngoại hối của Việt Nam, nhưng theo IMF, dự trữ ngoại hối của Việt Nam tính đến tháng 6/2011 đã đạt khoảng 13,5 tỷ USD, tương đương 1,5 tháng nhập khẩu. Như vậy, Chính phủ đang dần hút một lượng ngoại tệ lớn trong lưu thông vừa để bù đắp dự trữ, hỗ trợ xuất khẩu vừa làm tăng niềm tin vào tiền đồng.
Có thể nhìn nhận, những giải pháp ổn định thị trường ngoại hối trong thời gian qua đang có hiệu quả khá tốt. Tuy nhiên, với nền kinh tế mà suốt nhiều năm bị thâm dụng vốn, tỷ lệ nhập siêu vẫn đang ở mức cao hiện nay và tình hình thu hút đầu tư nước ngoài trong năm nay chưa được khả quan sẽ là những yếu tố gây áp lực lên tỷ giá USD trong giai đoạn cuối năm.
Dự trữ ngoại hối tuy có cải thiện so với đầu năm nhưng vẫn chưa đạt yêu cầu dự trữ tối thiểu (ADB quy định dự trữ ngoại hối tối thiểu tương đương với 2,5 tháng nhập khẩu). Trong khi đó, nhập siêu vẫn tăng cao, cụ thể trong 7 tháng đầu năm 2011 nhập siêu đã ở mức 6,64 tỷ USD, nếu không tính khoảng 2 tỷ USD vàng và đá quý xuất đi trong cùng thời gian còn cao hơn nữa. Trong khi lượng thu hút từ FDI và FII chưa có sự cải thiện so với năm 2010.
Hiện nay, do chênh lệch quá lớn giữa lãi suất cho vay VND từ 20 - 25% so với 6 - 8% của ngoại tệ, nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang vay USD. Ngân hàng được lợi vì chênh lệch huy động và cho vay USD rất lớn nên đã tích cực cho vay ngoại tệ vượt 140 - 150% lượng huy động được. Hệ quả sẽ rất lớn khi các doanh nghiệp sẽ phải thanh toán số tiền này về cuối năm.
Còn diễn biến trên thị trường thế giới, đồng USD sau một thời gian dài giảm giá mạnh đã có sự phục hồi trở lại từ giữa tháng sáu cho tới nay. Trong báo cáo gần đây mặc dù FED đánh giá kinh tế Mỹ sẽ phục hồi chậm lại với tăng trưởng GDP khoảng 2,7%, nhưng vẫn cao hơn các quốc gia như Anh 1,5%, Nhật - 0,7%, EU 2,0%. Vì thế, đồng bạc xanh có thể phục hồi mạnh hơn trong thời gian tới so với các đồng tiền mạnh khác.
Nhìn toàn cuộc, Chính phủ đang tập trung nhiều biện pháp để ổn định thị trường ngoại hối và giảm khoảng cách chênh lệch đang quá lớn giữa thị trường chính thức và thị trường tự do, ngăn chặn tình trạng đô la hóa đang diễn ra quá mạnh. Kinh tế vĩ mô sẽ từng bước ổn định, tuy nhiên tình hình xuất siêu vẫn cao, dòng vốn FDI chưa được cải thiện, kiều hối có xu hướng giảm trong khi lượng dự trữ ngoại hối của Việt Nam đang ở mức thấp, đồng USD phục hồi và niềm tin vào VND suy giảm vì lạm phát tăng cao sẽ tạo áp lực tỷ giá cuối năm 2011.
|
Ứng phó với nghịch lý
Trên thế giới, đồng USD đang suy yếu, còn ở Việt Nam đồng USD lại đang được định giá rất cao. Đó là một nghịch lý cần điều chỉnh. Vấn đề là điều chỉnh như thế nào?
Hiện nay, tỷ giá ngân hàng đang ấn định 1 USD quy đổi được 20.600 VND. Vào thời điểm cuối năm, có thể tỷ giá quy đổi này sẽ lên 1 USD bằng 21.000 USD, thậm chí có thể ở mức 21.500 VND. Tuy nhiên, việc tỷ giá quy đổi có nhích lên trên 21.000 VND/1 USD hay không lại sẽ không thể nói chắc chắn mà còn phụ thuộc vào những động thái và chính sách tiếp theo của Ngân hàng Nhà nước nói riêng, và các quyết sách bình ổn kinh tế vĩ mô nói chung. Tiếp theo những động thái ổn định tỷ giá của NHNN vừa qua, tới đây, hướng đi có thể sẽ là điều chỉnh tỷ giá nhằm hỗ trợ các ngành hàng xuất khẩu nông sản và hạn chế nhập siêu. Đối với doanh nghiệp, có lẽ việc tỷ giá sẽ được điều chỉnh tăng vào cuối năm đã được các doanh nghiệp tính đến. Nếu không dư nợ ngoại tệ đã không tăng như hiện nay và doanh nghiệp cũng chẳng dễ dàng hay dại dột ồ ạt đi vay ngoại tệ. Bởi trong bài toán kinh doanh của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, có nguồn thu ngoại tệ đối ứng, bao giờ cũng tính đến yếu tố trượt giá của đồng ngoại tệ. Tôi cho rằng, cân nhắc một tỷ lệ trượt giá USD từ nay đến cuối năm khoảng 10% để cộng thêm vào chi phí vốn khi sử dụng nguồn ngoại tệ vay là một tỷ lệ có thể đảm bảo an toàn. Thử tính lãi suất ngoại tệ hiện nay là 2%, nếu cộng thêm mức chênh lệch 10%, tổng cộng bằng 12%, thì đây vẫn là mức lãi suất có thể “dễ thở” hơn đối với doanh nghiệp đang cần những nguồn vốn khả dụng.
TS. Nguyễn Văn Thuận
Trưởng khoa Kế toán - Tài chính,
Ngân hàng trường Đại học mở TP.HCM
|
TS.Đinh Thế Hiển
Viện trưởng Viện nghiên cứu tin học và kinh tế ứng dụng,
thành viên Ban cố vấn Ngân hàng Eximbank