Rà soát Luật Thương mại: Tìm sự đồng nhất về khái niệm

Rà soát những bất cập của Luật Thương mại là một yêu cầu khó có thể tránh khỏi, vào giai đoạn hiện nay. Với 4 tiêu chí tính minh bạch, tính thống nhất, tính khả thi và tính hợp lý, nhóm rà soát Luật Thương mại do VCCI chủ trì đã đưa ra 11 nôi dung cần nghiên cứu sửa đổi.

Thương nhân là ai?

Thương nhân là khái niệm rường cột của toàn bộ hệ thống pháp luật thương mại. Vấn đề này lại một lần nữa được xới xáo, để đi đến một khái niệm thống nhất. Theo TS Vũ Đặng Hoàng Yến – Trưởng nhóm rà soát, khái niệm thương nhân trong Khoản 1, Điều 6, Luật Thương mại được diễn giải phức tạp, không rõ ràng và có sự mâu thuẫn. Trong luật ghi: “Thương nhân là tổ chức được thành lập hợp pháp...”. Và một trong những yếu tố để được gọi thành lập hợp pháp là “có đăng ký kinh doanh”. Khái niệm này lại mâu thuẫn với Điều 7 của Luật quy định về “nghĩa vụ đăng ký kinh doanh của thương nhân”. Theo đó, thương nhân được hình thành từ khi chưa đăng ký kinh doanh và vẫn phải chịu trách nhiệm về mọi hoạt động của mình theo quy định của pháp luật dưới tư cách của một thương nhân.

Cũng tại khái niệm thương nhân của Luật Thương mại quy định thương nhân phải “hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên”. Theo nhóm rà soát, quy định như vậy là hạn chế phạm vi áp dụng của Luật Thương mại. Bởi lẽ, trên thực tế, có nhiều hoạt động thương mại cũng nhằm mục đích sinh lời nhưng không hoạt động thường xuyên do đặc thù của hàng hoá ví dụ ôtô, bất động sản... Như vậy, nếu chiểu theo Luật Thương mại, nhóm các đối tượng trên đã bị loại bỏ ra khỏi luật.

Nhận xét về khái niệm thương nhân trong Luật Thương mại còn nhiều điểm bất hợp lý đã được nhiều chuyên gia đồng tình. TS Nguyễn Thị Yến – Khoa pháp luật Kinh tế, Đại học Luật Hà Nội cho rằng, cần phải đưa ra một định nghĩa cụ thể về thương nhân.

Bà Trần Thị Quang Hồng – Phó trưởng ban NCPL dân sự - kinh tế, Viện khoa học pháp lý đồng tình với quan điểm cần cấp mã số cho các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, không có địa điểm cố định để dễ dàng trong công tác thống kê, quản lý. Như vậy, bà Hồng cho rằng, tất cả các những người có kinh doanh đều được đăng ký kinh doanh, nhưng ở các cấp độ khác nhau.

Sở giao dịch hàng hoá chưa rõ ràng

Sở giao dịch hàng hoá cũng là một trong những nội dung nhận được nhiều sự phản hồi nhất. Theo nhóm rà soát, định nghĩa sở giao dịch hàng hoá (SGDHH) không rõ ràng. Định nghĩa mới chỉ đưa ra quy định về tổ chức của SGDHH chứ chưa lột tả được những đặc trưng của nó. Những quy định trong luật chưa thể hiện được vai trò trung gian trong mua bán hàng hoá của SGDHH.

LS Ngô Việt Hoà – Cty Luật Russin & Vecchi cho rằng, Luật thiếu các quy định về cơ chế vận hành, nghiệp vụ giao dịch, quản lý rủi ro của SGDHH. Hiện vẫn còn thiếu rất nhiều quy định về SGDHH như hạn mức giao dịch, thành viên môi giới... Việc giao dịch của thương nhân Việt Nam tại các SGDHH ở nước ngoài cũng đang gặp khó vì lộ trình, điều kiện, chuyển ngoại tệ ra nước ngoài chưa có hướng dẫn.

Hầu hết các chuyên gia đều đồng tình với khuyến nghị cần định nghĩa lại SGDHH. Qua đó, những quy định từ chức năng đến việc hình thành, giải thể cũng phải quy định riêng biệt và rõ ràng. Theo bà Trần Thị Quang Hồng, cần khẳng định mục tiêu ban đầu của SGDHH là để mua bán các loại hàng hoá. Các SGDHH luôn phải áp dụng những biện pháp nhất định để đảm bảo khả năng cung ứng hàng của các chủ thể bán hàng và khả năng thanh toán của các chủ thể mua hàng. Việc tổ chức các SGDHH bào giờ cũng phải gắn với xây dựng hệ thống kho, hệ thống giao nhận hàng hoá.

Khuyến mại chưa phù hợp

Thực tế hiện nay, thương nhân đã sử dụng rất nhiều hình thức khuyến mại chưa được pháp luật quy định. Theo bà Đinh Kim Anh – Trưởng phỏng Tư vấn pháp luật Maritime Bank, cần xem xét lại việc coi bán hàng hoá, dịch vụ kèm theo các chương trình trúng thưởng là khuyến mại. Bởi vì hiện nay đang xây dựng dự thảo nghị định về kinh doanh đặt cược.

TS Nguyễn Thị Yến cho rằng, cần xác định tiêu chí để phân biệt hình thức hàng mẫu và quà tặng. Bên cạnh đó, chế tài áp dụng đối với hành vi vi pham hoạt động khuyến mại cần mạnh mẽ hơn nữa để đủ sức răn đe. Bà Yến cũng khuyến nghị nên bỏ quy định về hạn mức khuyến mại, vì đây là quyền tự do kinh doanh, tự do cạnh tranh của thương nhân. Thương nhân khi áp dụng các chương trình khuyến mại giảm giá hay tặng quà, nếu thực sự họ thu hút được khách hàng, bản thân họ dù có khuyến mại nhiều hơn hạn mức vẫn tồn tại được. Pháp luật không cần thiết phải “lo hộ” cho thương nhân.