Cách nào hút chất xám của lưu học sinh?

Lãnh đạo nhiều doanh nghiệp có chung nhận xét rằng, các lưu học sinh có khá nhiều lợi thế so với học sinh trong nước. Đáng kể nhất là trình độ ngoại ngữ, phong cách giao tiếp và khả năng thực hiện công việc. Anh Trịnh Hoài Giang, Phó Tổng giám đốc điều hành Công ty Chứng khoán Sài Gòn HSC nhận xét: "Nhờ có trình độ ngoại ngữ tốt nên du học sinh tại HSC có thể giao tiếp thoải mái với khách hàng và đồng nghiệp là người nước ngoài".

Chính quá trình học tập và tiếp xúc với người của nước sở tại và công việc trong các kỳ nghỉ hay đi thực tập, đã cho các lưu học sinh kỹ năng tốt nhất về giao tiếp mà không trường đại học hoặc trung tâm ngoại ngữ nào ở trong nước có thể cung cấp được. Chỉ riêng mặt mạnh này đã là vốn quý cho bất kỳ doanh nghiệp nào sử dụng lưu học sinh. Không đơn thuần là giao tiếp, việc thu thập, khai thác thông tin trực tiếp từ các nguồn tài liệu nước ngoài cũng là thế mạnh của lưu học sinh.

Cuộc sống xa tổ quốc, xa gia đình tạo cho lưu học sinh tính độc lập, dám nghĩ và chịu trách nhiệm về việc làm của mình. Chị Tiêu Yến Trinh, Tổng giám đốc Talentnet từng đánh giá: "Các nhà tuyển dụng rất coi trọng những nhân viên có khả năng này, vì nó thể hiện sự tích cực và mức độ nghiêm túc với công việc của người lao động là lưu học sinh".

Bên cạnh những thế mạnh đó, do được học tập tại các nước văn minh, khoa học tiên tiến và có các ngành công nghiệp hiện đại, các lưu học sinh còn có được khả năng bao quát tốt, nhìn nhận đánh giá nội dung công việc nhanh và chính xác. Hơn thế, đa số lưu học sinh còn là những người có tính chủ động cao trong công việc, đặc biệt là mạnh dạn nêu quan điểm của mình và phản biện tốt, mang tính xây dựng cao. Nhờ những ưu điểm có thể nói là "trời phú" ấy, khi trở về nước, dù từ bất kỳ miền đất nào, các lưu học sinh đều có thể hòa nhập rất nhanh vào công việc và có những đóng góp rất hiệu quả cho nhiều doanh nghiệp trong nước.

Khoảng cách lương bổng và thăng tiến

Dù được lãnh đạo các doanh nghiệp đánh giá cao về kiến thức, kỹ năng làm việc… coi đây như một nguồn nhân lực có chất lượng, nhưng các doanh nghiệp cũng nhận thấy, lưu học sinh đang có sự "lấn bấn" trong việc lựa chọn môi trường làm việc. Đó là về nước hay làm việc ở nước ngoài? Đầu quân cho một công ty đa quốc gia tại Việt Nam hay một doanh nghiệp Việt Nam? Theo ông Lê Trí Thông, Phó Tổng giám đốc Ngân hàng Đông Á, hiện tại quyết định về Việt Nam làm việc là một sự mạo hiểm đối với nhiều lưu học sinh. Làm việc ở Việt Nam, điều kiện và cơ hội phát triển năng lực thấp hơn ở nước ngoài, gặp nhiều rủi ro trong công việc (sự ổn định về kinh doanh, sự cạnh tranh đôi khi thiếu lành mạnh trong vị trí công tác, môi trường, điều kiện làm việc không đảm bảo). Cuối cùng và cũng là quan trọng nhất, đó là thu nhập sẽ thấp hơn làm việc ở nước ngoài. Đi thẳng vào chuyện nhạy cảm là lương và thưởng, anh Trịnh Hoài Giang cho biết, HSC hiện trả lương cho nhân viên du học nước ngoài cao hơn gấp 1,5 lần so với mức bình thường. Mức chênh lệch này không vì cái mác "lưu học sinh" mà vì doanh nghiệp kỳ vọng vào khả năng làm việc và cống hiến cao từ các lưu học sinh. "Doanh nghiệp chỉ trả lương dựa trên đóng góp, hiệu quả công việc của nhân viên, bất kể là học từ môi trường nào".

Dưới góc độ một nhà trung gian tuyển dụng lao động chuyên nghiệp, chị Yến Trinh nêu một ví dụ thú vị về lương bổng từ những thống kê ở nước ngoài và ở Việt Nam. Theo đó, ở nhiều nước trên thế giới, chênh lệch thù lao giữa nhân viên cấp thấp nhất (lương khởi điểm) và trưởng bộ phận vào khoảng 6 lần. Trong khi đó tại Việt Nam, mức chênh lệch này lên tới 16 lần! Về vấn đề này, ông Hữu Tuấn, Trưởng phòng IT của Prudential chia sẻ: các công ty nước ngoài thường có hệ thống cấp bậc cùng mức lương tương ứng được xây dựng qua hàng chục năm. Do vậy, rất khó để thoát khỏi hệ thống lương, thưởng nếu năng lực của người lao động không quá xuất sắc hoặc không phải là "siêu sao".

Cho dù không phản đối những nhận xét trên của đại diện các doanh nghiệp Việt Nam, nhưng ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hội đồng quản trị Saigon Co-op chia sẻ: "Cơ hội để lưu học sinh trở thành nhân sự cấp cao tại các doanh nghiệp Việt Nam lớn hơn rất nhiều so với làm việc ở nước ngoài". Ông dẫn chứng một số vị trí chủ chốt trong hệ thống quản lý chuỗi siêu thị của Saigon Co.op đang do các lưu học sinh còn rất trẻ nắm giữ.