(DĐDN) Hoạt động rà soát pháp luật thời gian qua được thực hiện bởi các bộ, ngành theo mô hình từ trên xuống. Lần đầu tiên một cuộc tổng rà soát 16 luật, và 200 nghị định, thông tư hướng dẫn luật đã được VCCI chủ trì tiến hành theo một quy trình từ dưới lên. Trước thềm buổi công bố kết quả rà soát trên, DĐDN đã có buổi phỏng vấn LS Trần Hữu Huỳnh - Phó tổng thư ký, kiêm Trưởng ban Pháp chế VCCI về những nội dung liên quan.
- Một kết quả khách quan từ đợt tổng rà soát luật và hệ thống văn bản hướng dẫn luật kinh doanh, phải chăng là mối quan tâm hàng đầu của các nhóm rà soát luật cũng như VCCI, thưa ông?
Nói là mối quan tâm hàng đầu thì chưa phải hoàn toàn đúng, nhưng đây là một mục tiêu quan trọng đợt rà soát hướng tới.
Khác với các đợt rà soát luật của các bộ, ngành, rà soát luật theo tư duy của cơ quan quản lý. Tất nhiên, các đợt rà soát đó cũng áp dụng đầy đủ các tiêu chí về pháp luật và quy trình. Nhưng xuất phát từ tư duy quản lý nên sự phối hợp giữa cơ quan rà soát với đối tượng chịu tác động là người dân và DN sẽ khó có thể nhịp nhàng và đồng bộ. Từ cách tiếp cận vấn đề đến cung cấp và công khai thông tin đều bị ảnh hưởng. Hiểu một cách đơn giản thì rà soát do cơ quan quản lý thực hiện là phương thức từ trên xuống.
Chính vì vậy, ý tưởng về tiến hành một đợt rà soát luật theo mô hình từ dưới lên và từ các bên vào đã được VCCI triển khai. Để đảm bảo tính khách quan về mặt lợi ích, VCCI đã tổ chức lấy ý kiến từ đối tượng trực tiếp chịu sự tác động của luật là người dân, DN và hiệp hội DN. Đây là đối tượng sâu sát nhất với từng điều, từng khoản của hệ thống văn bản pháp luật kinh doanh.
Tuy nhiên, nếu giao phó hoàn toàn cho đối tượng chịu sự tác động thì chương trình rà soát dễ bị một chiều theo hướng bảo vệ thái quá các lợi ích của người kinh doanh. Nhóm rà soát luật đã mời các chuyên gia tham gia với tư cách phản biện kết quả rà soát. Đồng thời, đại diện của các bộ, ngành cũng được mời cùng rà soát. Như vậy, xét về mặt lợi ích, kết quả rà soát sẽ được trung lập nhất, không bị thiên lệch cho bất cứ đối tượng nào.
- Đợt rà soát luật lần này có những điểm gì khác biệt với các chương trình xây dựng pháp luật trước đây của VCCI, thưa ông?
Công tác phối hợp xây dựng pháp luật của VCCI từ trước đến nay đã được tổ chức dưới nhiều hình thức. Ví dụ, hoạt động tổ chức đóng góp ý kiến xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, tổ chức đối thoại tháo gỡ khó khăn cho DN, tuyên truyền phổ biến pháp luật... Tuy nhiên, tất cả các hoạt động trên về cơ bản vẫn mang tính bị động nếu nhìn từ DN.
Hoạt động tổ chức đóng góp ý kiến xây dựng văn bản quy phạm pháp luật thì xuất phát từ quan điểm của cơ quan soạn thảo (cơ quan quản lý trực tiếp lĩnh vực chủ trì soạn thảo). Mọi ý kiến đóng góp của DN, hiệp hội hay chuyên gia chỉ là vai trò tham khảo, bổ sung (nói cách khác là vai trò phụ).
Hoạt động tổ chức đối thoại giữa DN, hiệp hội DN với cơ quan quản lý, thường cũng chỉ xuất phát từ những nội dung bức xúc trong quá trình thực thi pháp luật của DN và người dân. Nói một cách hình tượng là khi đã “bị đau hay bị ngứa” thì mới chữa trị.
Để phòng ngừa từ xa những “vết đau, vết ngứa”, cách làm tốt nhất là chủ động rà soát những bất hợp lý trong hệ thống pháp luật. Sự chủ động rà soát hệ thống pháp luật vừa xóa bỏ những rào cản, bức xúc đang diễn ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh vừa có vai trò dọn sạch những hòn đá tảng, những ổ gà, ô voi trên con đường phát triển của DN và nền kinh tế.
- VCCI đã tham gia khá tích cực vào Đề án 30 về rà soát thủ tục hành chính. Những kinh nghiệm từ Đề án 30 cũng như công tác xây dựng pháp luật trước đây đã đóng góp gì cho đợt rà soát này, thưa ông ?
Từ những chương trình xây dựng pháp luật và rà soát thủ tục hành chính mà VCCI tham gia, các nhóm rà soát đã rút ra được rất nhiều công nghệ, quy trình cho đợt rà soát luật lần này. Chính vì vậy, đợt rà soát luật do VCCI chủ trì đã phát huy được hiệu quả nhất sự đóng góp của các bên, đặc biệt là vấn đề cân đối lợi ích.
|
Chương trình rà soát đã mở ra một hoạt động chủ động xây dựng pháp luật của cộng đồng DN. Nếu chương trình được chuyển giao, vận hành tới từng hiệp hội DN, vai trò của hiệp hội DN cũng được nâng lên. Hiệp hội sẽ quy nạp cũng như đại diện cho DN đeo bám những vấn đề mà DN đang gặp khó khăn. Một quy trình xây dựng pháp luật tương tác sẽ được vận hành. |
Thành viên các nhóm rà soát luật là những người được lựa chọn và mời tham dự một cách chuyên nghiệp và đầy đủ nhất. Các Bộ, ngành cũng đã cử những người có chuyên môn và chuyên trách tới tham gia nhóm rà soát. Đáng chú ý là những Bộ Giao thông – Vận tải, Bộ Tài nguyên – Môi trường, Bộ KH&ĐT... Quy trình tổng hợp và phản biện được thực hiện khá đồng bộ và chuyên nghiệp. Các cán bộ từ các cơ quan quản lý được mời tới phản biện rà soát như Bộ Tài chính, Bộ Công Thương hay các hiệp hội DN cũng đều đưa ra những đánh giá rất tích cực cho báo cáo rà soát.
- Thưa ông, từ ý tưởng tổ chức chương trình đến kết quả của báo cáo rà soát, nhóm rà soát nói riêng, VCCI nói chung có những kỳ vọng hay gửi gắm thông điệp gì ?
Chương trình rà soát thủ tục hành chính của Đề án 30 đã đem lại những thành quả rất đáng khích lệ. Nhưng việc rà soát hệ thống pháp luật kinh doanh được kỳ vọng vừa bổ trợ cho Đề án 30 vừa giúp giải quyết tận gốc vấn đề. Thực tế, bất cập về mặt thủ tục hành chính cũng xuất phát từ bất cập của hệ thống pháp luật.
Ngoài ra, những bất cập về mặt pháp luật hay thủ tục hành chính cũng là cơ sở để các cán bộ công chức nhũng nhiễu, gây khó dễ cho người dân và DN. Do đó, rà soát pháp luật kinh doanh cũng đóng góp đáng kể cho việc hạn chế sự nhũng nhiễu, tiêu cực của cán bộ công chức.
Nhưng một kỳ vọng có thể còn lớn hơn là chương trình rà soát đã mở ra một hoạt động chủ động xây dựng pháp luật của cộng đồng DN. Qua chương trình, DN đã cùng với nhà nước tham gia xây dựng chính sách pháp luật một cách chủ động. Những kết quả của các báo cáo rà soát sẽ được gửi tới tất cả các cơ quan nhà nước như Quốc hội, Chính phủ, bộ, ngành... Đây là những thông tin sát thực nhất từ những nơi thực thi hay nói cách khác là thông tin “chiến trường” gửi về chứ không phải thông tin từ các cơ quan “tham mưu” như trước kia.
Cơ quan quản lý nhà nước và xây dựng pháp luật đều có cái nhìn đa chiều về thực tế sinh động của nền kinh tế. Từng đại biểu Quốc hội đều nhận được những thông tin trên làm cơ sở trong công tác xây dựng pháp luật khi có bản báo cáo trong tay.
Nhà nước thì không phải bỏ kinh phí cũng có được thông tin, còn DN và hiệp hội DN được nói lên tiếng nói thật lòng của mình. Nếu chương trình được chuyển giao, vận hành tới từng hiệp hội DN, vai trò của hiệp hội DN cũng được nâng lên. Hiệp hội sẽ quy nạp cũng như đại diện cho DN đeo bám những vấn đề mà DN đang gặp khó khăn. Một quy trình xây dựng pháp luật tương tác sẽ được vận hành.
- Xin cảm ơn ông !
Bá Tú thực hiện