Khi nói về phí "đen" phải chi cho Hải quan, cán bộ, công nhân trong cảng, giám đốc một DN làm dịch vụ giao nhận hàng XNK có tiếng ở Hải Phòng nói với tôi mỗi năm DN của ông phải chi hơn tỷ đồng.
Con số đó thực sự làm tôi giật mình. Tôi hỏi lại cho chắc và vẫn nhận về câu trả lời như vậy, nhưng kèm theo lời năn nỉ đừng đưa tên DN của ông lên báo vì cán bộ thuế mà biết sẽ "đánh" tan tác. Dường như đọc được sự hoài nghi của tôi, ông gọi nhân viên phòng tài vụ đem bộ hồ sơ nhập khẩu trong tháng 4/2005 cho tôi xem. Đập vào mắt tôi trang đầu là "Giấy đề nghị thanh toán" của cán bộ đi nhận hàng. Có tới hơn chục loại phí được liệt kê thanh toán, ông lấy bút gạch cho tôi những loại phí "đỏ" (có hoá đơn) còn lại là phí đen. Tôi cộng lại ra con số 1.080.000 đồng. Ông lật lại chứng từ rồi giải thích: Lô hàng này hơi "đặc biệt" nên phải chi nhiều, lỗ hơn 1 triệu. Khi chúng tôi đề cập muốn đi cùng cán bộ của Cty vào cảng nhận hàng để mục kích những khoản phí "đen" mà DN phải chi, ông đồng ý ngay và hẹn hôm sau quay lại.
Sáng hôm sau vừa mở máy đã thấy ông giám đốc gọi, chúng tôi vội lao đi, đến nơi đã thấy một cán bộ Cty chờ sẵn. Ông giám đốc giới thiệu chúng tôi là người mới của Cty và giao nhiệm vụ cho anh cán bộ phải chỉ bảo tận tình tất cả các công đoạn trong việc nhận hàng. Lần này có "hướng dẫn viên" đi cùng chúng tôi hoàn toàn yên tâm tập trung vào "chuyên môn". T mới ngoài 20 tuổi nhưng đã có 4 năm kinh nghiệm trong việc đi nhận hàng. Việc đầu tiên, T đổi một xấp tiền có mệnh giá 10.000 đồng, 20.000 đồng và 50.000 đồng. Anh giải thích phải đổi tiền như vậy để tuỳ từng“cửa” mà chi.
Cửa ải đầu tiên phải đi qua là làm thủ tục Hải quan. T dẫn chúng tôi vào Chi cục Hải quan quản lý hàng đầu tư và gia công. Thấy người lạ, mấy cán bộ Hải quan phóng cái nhìn xoi mói về phía chúng tôi. Tôi nghe chị cán bộ làm thủ tục hỏi T: Hôm nay có một bộ thôi à? Chừng 10 phút sau T rút tờ 50.000 đồng đưa cho chị cán bộ rồi nhận hồ sơ về. Tôi để ý trước và sau ai cũng phải làm động tác đó. Tưởng đấy là phí "đỏ" vì hành động rất "lộ thiên" và sự đón nhận cũng rất tự nhiên. T bảo: Đấy là phí "đen". Hải quan ở đây "ăn đạm bạc" nhất so với nơi khác, chỉ có 50.000 đồng.
Xong thủ tục Hải quan đến công đoạn vào Xí nghiệp xếp dỡ container cảng Chùa Vẽ đổi lệnh. T cặp 10.000 đồng vào mớ giấy tờ , một loáng sau mọi việchoàn tất, chúng tôi đi vào bãi. Mới 9 giờ sáng nắng đã gay gắt, việc của T lúc này là đi tìm containerhàng trong bãi, T đưa cho tôi xem mã số cont và nói: Đúng ra việc này là cán bộ giao nhận hàng của cảng phải làm nhưng để họ phải làm việc của họ thì phải chi 20.000 đồng. Dạo này giám đốc kêu chi phí "đen" nhiều quá nên mình tự đi tìm, đỡ được đồng nào hay đồng ấy. Nhìn bãi cont ngồn ngộn, chất ngất mà hoa cả mắt, chúng tôi len lỏi hết hàng này đến hàng khác, nhìn mỏi mắt mà vẫn chưa thấy, mồ hôi bắt đầu túa ra. Giữa lúc tôi định đưa tay vào túi lấy tờ 20.000 đồng để T chi cho nhân viên cảng tìm cho nhanh thì may mắn T đã tìm thấy hàng. Tôi bấm đồng hồ, mất đúng 43 phút. Chưa kịp thở T đã kéo tôi đi tìm xe chở cont, ở đây công việc này do đoàn xe của bãi đảm nhiệm. Bãi rộng thênh thang, đi mỏi chân, chùn gối, gặp xe nào cũng vẫy nhưng chỉ nhận được những cái xua tay, gặp cả ông điều hành tay cầm bộ đàm phóng xe máy vù vù trong bãi (hình như ông cán bộ này được ưu tiên đi xe máy trong bãi) để kêu mà vẫn chưa bố trí được xe. Bí quá nhân 2 xe dừng lại tài xế nói chuyện, T bám vào cửa xe và kèm theo động tác dúi 20.000 đồng vào tay tài xế. Chừng 15 phút sau chiếc xe này chạy đến chỗ nhận hàng. Mất 56 phút. Nhưng có xe rồi thì bác lái cẩu RTG lại không có mặt, 20 phút đi tìm, hàng mới lấy được từ bãi về nơi kiểm hoá. Không thấy T đưa tiền cho lái cẩu tôi bèn hỏi, T thành thạo: ở móc cẩu có một cái lỗ rỗng, nhét 10.000 đồng vào trong đó, hết ca họ sẽ "thu hoạch". Tôi hỏi tiếp: Biết được ai đưa, ai không? T trả lời: "Nghề" của họ rồi, có "trốn" cũng không thoát được đâu, hôm trước em vội theo xe đi kiểm hoá quên không đưa ông ấy nhắn phải đem đến ngay không thì lần sau cứ dài cổ mà chờ. Nắng. Hơi nóng bốc lên từ mặt bê tông, toả ra từ những chiếc cont, chúng tôi chả khác gì những củ lạc đang rang trên chảo. Nhìn đồng hồ đã hơn 11 giờ, chúng tôi ra về vì không còn thời gian làm kiểm hoá.
14 giờ chúng tôi quay lại bãi, T chi 10.000 đồng cho việc cắt chì và cái "bắt tay" với cán bộ Hải quan kiểm hoá có mệnh giá 150.000 đồng. 3 công nhân bốc xếp có mặt, 10.000 đồng nữa lại ra đi. T nói nếu là hàng nguy hiểm, dễ vỡ thì phải chi tới 50.000 đồng. Khi công việc kiểm hoá hoàn tất T cẩn thận nhét 10.000 để viết hoá đơn. Tưởng thế là xong ngờ đâu ông cẩu "ngoạm" và bác chở cont lại "xơi" mỗi nguời 10.000 đồng nữa. Tổng cộng T phải chi phí "đen" để lấy cont hàng hết 290.000 đồng. Trên đường về T nở nụ cười như người vừa trúng mánh vì hôm nay chi rất tằn tiện mà vẫn được việc. T bảo làm nghề này nhiều khi phải chịu áp lực vì đã ký với khách, không lấy được hàng ra là ăn đòn. Người như T nếu không phải tìm, phải chờ đợi thì mỗi ngày lấy được 4 cont hàng, hôm nay lấy được một cont cũng là nhanh rồi.
Tạt vào quán, tôi khao T một chầu "bia cỏ", khi mở máy kiểm tra những tấm hình đã chụp T mới biết chúng tôi là nhà báo. Một thoáng bối rối T nói: Các anh biết rõ em phải chi bao nhiêu, khi về nhớ nói giúp với giám đốc em một câu. Vừa rồi ông ấy cho 3 đứa nghỉ việc vì chi quá nhiều. Chẳng biết chúng nó có "chấm mút" tý nào không, nhưng giờ đang thất nghiệp. Khi gặp lại ông giám đốc "một công đôi việc" (vừa giúp chúng tôi đi thực tế, vừacó người giám sát quân của ông), nghe chúng tôi "báo cáo" xong, giọng ông nghẹn lại: “ Ở cảng mình đã phải mất phí xếp dỡ, vận chuyển rồi mà vẫn chưa xong. Trên thế giới này chỉ có nơi đây tồn tại cái lệ này?
Ý kiến
Ông Lý Ngọc Xanh - Giám đốc Chi cục Hải quan quản lý hàng đầu tư và gia công: "Tôi không thể nhìn xuyên tường"
Rất vội, ông Xanh dành cho chúng tôi 5 phút trao đổi.
- Thưa ông, hiện tượng nhân viên chi cục nhận tiền ngoài quyđịnh ông có biết?
Làm sao tôi biết được.
- Việc đó xảy ra khá thường xuyên chỉ cách phòng ông một bức tường?
Tóm lại là tôi không biết. Tôi hỏi anh, anh đi xuống DN họ cho anh cái phong bì lãnh đạo của anh có biết không? Tôi tiếp hàng trăm nhà báo, ra về tôi cho phong bì đó là tình cảm của tôi.
- Ông không thể so sánh như vậy vì 2 lẽ, thứ nhất hành vi nhận tiền của nhân viên chi cục là tiêu cực. Thứ 2, chúng tôi đã có không dưới 5 lần làm việc với ông mà không hề hút một điếu thuốc chứ chưa nói là nhận phong bì.
Nhưng anh đề cập tới vai trò quản lý của tôi, phòng làm thủ tục ở cạnh phòng tôi nhưng tôi không nhìn xuyên tường. Ngày mai tôi sẽ chấn chỉnh việc này.
Ông Đinh Văn Hạ - Giám đốc Xí nghiệp xếp dỡ container cảng Chùa Vẽ: "Chúng tôi sẽ chấn chỉnh..."
- Xin ông cho biết năng lực xếp dỡ của cảng?
Những năm gần đây chúng tôi được đầu tư lớn nhưng vẫn không đáp ứng nhu cầu của khách hàng, tháng 4 vừa rồi trung bình mỗi ngày chúng tôi xếp dỡ khoảng 1.000 cont. Việc đầu tư giai đoạn 2 chưa xong nên hiện tại chúng tôi thiếu cả về phương tiện, cẩu , bãi...
- Có phải những cái thiếu ông vừa nêu cùng với nhu cầu ngày càng tăng của khách nên đã nảy sinh tiêu cực phí?
Tôi làm trên này chỉ có thể nhắc nhở anh em làm thế nào để DN tin và quý mình, chứ tiêu cực làm sao tôi biết được.
- Ông không biết DN muốn lấy hàng ra phải lót tay cho tài xế xe chở, cho cẩu cho công nhân bốc xếp...?
Nếu biết thì làm sao tôi để yên được. Tôi không hề ký văn bản nào thu thêm tiền của khách hàng. Anh em, ai cố ýá lấy thêm tiền ngoài quyđịnh thì phải chịu trách nhiệm.
- Ông không biết, nhưng theo ghi nhận của chúng tôi hiện tượng đó xảy ra thường xuyên trong cảng?
Có thể do cấp dưới đôn đốc kiểm tra không sát. Ngày mai tôi sẽ chấn chỉnh việc này.
Ông Nguyễn Đình Cường - đội trưởng đội bảo vệ Xí nghiệp xếp dỡ cont cảng Chùa Vẽ:"Bắt quả tang nhưng không xử lý được"
-Thưa ông việc bảo vệ, tuần tra trong bãi được thực hiện như thế nào?
Nhìn chung là rất nghiêm ngặt.
- Vậy mà chúng tôi 2 ngày "cày" khắp bãi vẫn không "vướng" ông bảo vệ nào.
Việc này là khuyết điểm của anh em, chiều qua giám đốc đã phê bình chúng tôi. Chúng tôi được xây dựng lực lượng không chỉ bảo vệ tài sản mà còn chống các biểu hiện tiêu cực của công nhân trong cảng.
- Ông có biết công nhân trong bãi nhận tiền ngoài quy định của khách hàng không?
Việc này là có.
- Các ông đã bắt được bao nhiêu vụ ?
Khoảng chục vụ.
- Những vụ đó có được lập biên bản và xử lý không?
Chúng tôi bắt quả tang họ đưa tiền cho nhau nhưng không xử lý được vì khách hàng viện đủ lý do như đổi tiền, như nhờ mua chai nước để xin cho họ nên đành chịu.
Chúng tôi đã gọi cho ông Cao Tiến Thụ - Giám đốc cảng để trao đổi về những vấn đề này thì được trả lời là ông bận cả tuần không tiếp được.