Một nền kinh tế phát triển nhanh và mạnh không thể thiếu một hệ thống thanh toán hiện đại. Ngành ngân hàng (NH) đã có những bước đi ban đầu nhưng những cố gắng này dường như vẫn quá nhỏ bé và không đến được với quảng đại người dân, đa số là những người có thu nhập thấp và thanh toán những món tiền rất nhỏ. Dịch vụ tiết kiệm bưu điện nổi lên như một lời giải cho vấn đề này, NH vẫn chưa muốn "buông" mảng dịch vụ mà mình khó kham nổi.
Không bao nổi sân
Dịch vụ thanh toán là thị trường nhiều tiềm năng và các NHTM đều nhắm tới. Khảo sát của Ngân hàng Nhà nước cho thấy, so với các năm trước, số tiền thanh toán điện tử đang tăng nhanh. Trong đó, thanh toán bằng sec của năm 2003 tăng tới 110% so với năm 2002. Hiện bình quân Hệ thống thanh toán điện tử Liên ngân hàng chi trả được từ 9 đến 10 nghìn món tiền/ngày. NHNN hi vọng, trong thời gian tới, tổng số món thanh toán điện tử sẽ đạt đến ''đích'' 31%/năm, số tiền sẽ tăng 24%/năm. Hệ thống thanh toán sẽ đạt 20 - 25 ngàn giao dịch/ngày với số tiền 10 - 15 ngàn tỷ đồng/ngày. Các NH đang cạnh tranh phát triển dịch vụ thanh toán. Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (VCB) và Bưu điện TP HCM đưa ra dịch vụ thanh toán cước điện thoại qua hệ thống ATM. Ngân hàng TMCP á Châu (ACB) cũng vừa triển khai dịch vụ tổng đài 247 nhằm cung ứng các dịch vụ tư vấn và thanh toán qua điện thoại cho khách hàng. Khách hàng có thể thanh toán, chuyển khoản qua tổng đài các dịch vụ như tiền điện, tiền nước, điện thoại, cước Internet, phí bảo hiểm... Ngân hàng Đông á cũng ráo riết chạy đua bằng cách nhận thanh toán qua ngân hàng các khoản phí tiền điện, nước, điện thoại cho khách hàng. Hệ thống ATM trên cả nước dù đã phát triển nhanh trong vài năm qua, song mới có hơn 300 máy trong cả nước và 100 máy chuẩn bị lắp đặt. Số lượng thẻ thanh toán hiện là hơn 356 nghìn thẻ, quá nhỏ bé so với con số trên 80 triệu dân Việt Nam. Thị trường thanh toán hộ đang trống trải, nhưng các NH vì mạnh ai nấy chạy, thiếu đồng bộ nên xảy ra tình trạng ngân hàng này thanh toán được tiền bảo hiểm thì lại không chi trả được tiền điện, có ngân hàng chi trả được tiền điện thoại lại không thanh toán được tiền nước...
Bưu điện và giấc mơ thu hộ chi hộ
Cty Tiết kiệm bưu điện (VPSC) trực thuộc Tổng công ty Bưu chính - Viễn thông Việt Nam, được thành lập từ năm 1999. Sinh sau đẻ muộn và chủ yếu nhận những món tiền gửi nhỏ lẻ trong dân cư, nhưng VPSC phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng đứng vào top 10 các tổ chức tín dụng thu hút vốn lớn nhất. Từ 2 năm nay, VPSC tính đến việc đề xuất với NHNN xin làm dịch vụ thanh toán, nhưng đến nay vẫn giậm chân tại chỗ.Bà Cao Thị Hoài Đức - Phó Giám đốc VPSC cho biết, tiết kiệm bưu điện (TKBĐ) sau 5 năm ra đời đã có hơn 1 triệu tài khoản và mạng lưới 719 bưu cục trong cả nước. ''Chúng tôi hoàn toàn đủ sức để làm được chức năng thanh toán dịch vụ gia đình (điện, nước, điện thoại, Internet, gas, thuế...)'' - bà Đức khẳng định. Bưu điện vẫn có lợi thế hơn NH trong việc thu gom các loại hình thanh toán hộ vào một mối bởi ngành này đã có sẵn các dịch vụ điện thoại, Internet. Thêm nữa, Bưu điện cũng có hệ thống mạng lưới chi nhánh rộng hơn ngân hàng, vươn đến tất cả những vùng sâu vùng xa. Theo tiến trình phát triển, NHNN chắc chắn sẽ không thể ''ôm'' mãi thị trường mà không cấp phép các dịch vụ thanh toán cho VPSC. Chính vì thế nên hiện VPSC vẫn tiến hành thử nghiệm cung ứng các dịch vụ thu chi hộ, chủ yếu cho các đơn vị trong ngành ở Hà Nội, TP HCM, Quảng Ninh. Kết quả thử nghiệm rất đáng khích lệ. Hiện tại, việc thu các loại cước phí của người dân vẫn do các DN trực tiếp làm, Họ phải sử dụng đội ngũ hàng ngàn nhân viên đi thu tiền từng hộ gia đình trong khắp các thành phố lớn. Việc này tốn kém chi phí không nhỏ và gây nhiều phiền toái. Năm ngoái, VPSC đã đề nghị NHNN cho phép được thực hiện dịch vụ thanh toán hộ (thu hộ và chi hộ). Nhưng NH chỉ cho phép thực hiện dịch vụ này đối với các tài khoản cá nhân của VPSC trong cùng hệ thống. Điều này cũng đồng nghĩa, NHNN từ chối thẳng thừng việc cho phép VPSC mở dịch vụ thu hộ chi hộ. Lý do mà Vụ Các ngân hàng - Ngân hàng Nhà nước đưa ra là: ''Việc VPSC cung ứng các dịch vụ này không thực sự cần thiết và không liên quan chặt chẽ đến nhiệm vụ huy động vốn của đơn vị này''. Cánh cửa để VPSC thực hiện dịch vụ thu hộ chi hộ càng khó mở hơn khi Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua đã không đồng ý với những đề nghị cho phép bưu điện được làm dịch vụ thanh toán. Bà Đức cho biết, hiện VPSC đang đề nghị Chính phủ bổ sung thêm chức năng làm dịch vụ thanh toán. "Khi Chính phủ đồng ý thì sang năm chúng tôi có thể tiến hành được dịch vụ thanh toán hộ''- bà Đức nói. Nếu được phép thu chi hộ khách hàng, dự kiến VPSC sẽ triển khai bằng cách phát hành thẻ POS (Point of sale) và thanh toán bằng hình thức dùng các máy POS tại bưu điện.
Nếu dịch vụ này ra đời, thu chi hộ vào một mối, các DN, bưu điện, điện lực... đều có lợi. Các ngành liên quan có thể giảm nhiều loại chi phí, qua đó giảm giá thành, hạ giá bán điện, nước, điện thoại... giúp người dân giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh của DN.
Minh Châu