Phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ truyền thống hướng tới xuất khẩu đã và sẽ hứa hẹn nhiều tiềm năng to lớn. Tuy nhiên, để tiềm năng này trở thành hiện thực, không thể thiếu vai trò cầu nối của DN. Đó là khẳng định của ông Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm Năng suất VN.
- Thưa ông, nên hiểu như thế nào về Chương trình "một làng một sản phẩm" do Trung tâm Năng suất VN đã phát động?
"Một làng một sản phẩm" là một phong trào xuất phát từ Nhật Bản. Kinh nghiệm quốc tế tại Nhật cũng như một số nước ở Châu Á cho thấy, cộng đồng dân cư có thể phát triển một hoặc một vài sản phẩm, dịch vụ ngoài công việc nhà nông dựa trên nội lực sẵn có của mình để nâng cao đời sống vật chất. Và trên thực tế, những nghề thủ công đã có tác động tích cực đến đời sống của họ.
- Ông đánh giá thế nào về sự phát triển của làng nghề tại VN trong thời gian qua?
Tại VN, phong trào phát triển các làng nghề truyền thống cũng đã được phát động.
Trước đó, Bộ NN-PTNT đã có đề án phát triển một số làng điểm, một số trung tâm với sự tài trợ của các tổ chức quốc tế cũng đã tạo điều kiện để người dân học hỏi cách tổ chức các làng nghề, phát triển thương hiệu, thị trường… tại các làng nghề ở các nước khác. Có thể nói, hiện nay, các cơ quan quản lý cũng đã có những hỗ trợ nhất định, trước hết nhằm giúp các địa phương phát hiện được đâu là những thế mạnh của mình và làm thế nào để bán được sản phẩm đó ra thị trường.
- Vậy "một làng một sản phẩm" sẽ đóng góp như thế nào vào sự phát triển chung của làng nghề truyền thống, thưa ông?
Phong trào phát triển làng nghề đã được đề cập đến trong một số chương trình như mỗi làng một nghề, một sản phẩm, một thương hiệu… của một số cơ quan chức năng khác. Kết quả là việc phát triển các làng nghề đã đươc triển khai rộng rãi, thí dụ như ở Hoà Bình, TP HCM, Hà Nội… và mang lại những hiệu quả rất thiết thực như nâng cao đời sống người dân, nâng cao hình ảnh văn hoá của VN… Tuy nhiên, cũng phải khẳng định rằng việc phát triển các làng nghề truyền thống như mây tre đan… có từ rất lâu đời nhưng lâu nay mới chỉ phát triển trong nước là chính, xuất khẩu ra nước ngoài còn rất khiêm tốn so với tiềm năng. Vì vậy, mục đích của chương trình "một làng một sản phẩm" là chúng tôi muốn quảng bá hình ảnh, sản phẩm thủ công truyền thống của VN ra nước ngoài.
- Hiện có rất nhiều chương trình gặp phải cảnh “đầu voi...” bởi những khó khăn không được tiên liệu. Chương trình này có gặp phải những điều tương tự?
Theo tôi, khó khăn đầu tiên chính là nhận thức của người dân. Họ chưa nắm bắt các vấn đề thị trường, chưa có cách quản lý khoa học để có sản phẩm chất lượng tốt, thậm chí chưa nhận thức được thế mạnh của mình. Trong khi đó, sản phẩm của các nước có chất lượng rất tốt nên nhiều sản phẩm của VN chưa cạnh tranh được, nhiều khi phải xuất sản phẩm thô nên không gia tăng được giá trị cho sản phẩm.
Còn một thực tế khác là trong nội bộ mỗi làng, do giữ bí quyết nghề nên chưa có sự chia sẻ giữa các gia đình về kỹ thuật sản xuất. Vì vậy, việc phát triển mỗi làng một nghề cũng chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Thêm vào đó, công tác tuyên truyền, quảng bá cho phong trào này ở các địa phương còn có nhiều hạn chế.
Chính vì vậy, các công việc chính mà chúng tôi hướng tới là hỗ trợ đào tạo cho người dân để tạo ra những sản phẩm có chất lượng ổn định, giữ được uy tín trên thị trường. Thứ hai, là hỗ trợ marketing sản phẩm trên thị trường…
- Như trên ông nói, đã có nhiều chương trình hỗ trợ việc phát triển làng nghề. Với cùng một mục tiêu, nhiều chương trình có dẫn đến tình trạng chồng chéo, hỗ trợ nhiều mà không hiệu quả?
Trung tâm Năng suất VN với vai trò là cơ quan hỗ trợ, quảng bá về năng suất chất lượng cho nên các chương trình chúng tôi tiến hành đều có sự phối hợp với Bộ NN-PTNT. Hiện nay, Bộ NN-PTNT đều đã có những chương trình rất cụ thể cho nên Trung tâm chủ yếu hỗ trợ quảng bá, đào tạo, làm đầu mối tổ chức các chương trình tham quan tìm hiểu mô hình hoặc hỗ trợ mời chuyên gia nước ngoài chia sẻ kinh nghiệm. Vì vậy, theo tôi chắc sẽ không có chuyện chồng chéo chức năng.
- Ông đánh giá như thế nào về vai trò của DN trong lĩnh vực này?
Trong tất cả các chương trình của chúng tôi đều có sự tham gia của các DN. Trên thực tế, DN đã đảm nhận các khâu cung ứng nguyên vật liệu, cung ứng mẫu mã, hỗ trợ đào tạo, bao tiêu sản phẩm… Đặc biệt, khi các làng nghề phát triển sản phẩm chủ lực truyền thống hướng đến xuất khẩu thì vai trò của DN rất quan trọng. Họ là cầu nối để đưa sản phẩm ra thị trường bởi họ có thế mạnh về marketing sản phẩm, thương hiệu.
- Xin cảm ơn ông.