Không thể phủ nhận rằng công tác quản lý xuất bản của chúng ta hiện nay đang tồn tại những bất cập. Nhưng nếu các cơ quan chức năng cùng ngồi lại với nhau để tìm ra một giải pháp đồng bộ và toàn diện thì chắc hẳn mọi khó khăn sẽ được tháo gỡ. Đó là quan điểm của ông Nguyễn Đình Nhã - Tổng Thư kí Hiệp hội Xuất bản Việt Nam (TTK HHXB VN) trong cuộc trao đổi với Báo DĐDN.
- Có ý kiến cho rằng xuất bản của VN hiện nay bộc lộ nhiều nhược điểm như chưa quản lý được thị trường sách, chưa có một kế hoạch phát triển thực sự hiệu quả. Ông nhận định như thế nào về ý kiến này?
Theo tôi, ngành xuất bản của VN hiện nay có bước tiến bộ vượt bậc đồng thời cũng khá vững chắc vì đã giữ được nhịp độ phát triển đều qua các năm. Đó là một nền xuất bản độc lập, tự chủ. Trên thế giới, một nước có 7.000 đầu sách xuất bản/ năm trở lên đã được coi là có nền xuất bản độc lập, tự chủ. Trong khi đó, VN chúng ta có tới gần 20.000 đầu sách/năm. Chính vì thế đã đáp ứng được nhu cầu đọc và học tập cũng như giải trí của nhân dân. Đồng thời, ngày càng phong phú hơn về đề tài, hấp dẫn hơn về nội dung, đẹp về hình thức và hoàn thiện về công nghệ làm sách. Tất cả tạo nên thị trường xuất bản khá sôi động, có cạnh tranh nhưng tương đối lành mạnh.
- Hiện nay sách lậu có thể coi là một vấn nạn của ngành xuất bản. Luật xuất bản cũng đã có những giải pháp tháo gỡ nhất định. Theo ông liệu chúng ta có thể giải quyết được vấn đề này?
Đây là mối lo không chỉ của VN mà còn của rất nhiều nước trên thế giới. Ví dụ như ở Trung Quốc, đây là mối lo thường xuyên và họ cũng chưa tháo gỡ được. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến sự trong sạch của thị trường sách và hiệu quả kinh tế của các nhà xuất bản. Cần phải nhận định rõ vấn đề cốt lõi ở đây là in lậu. Nếu chống được in lậu thì sẽ chặn được tất cả bởi nếu không được in thì các đầu nậu không thể có sách để bán.
Thực tế có rất nhiều nhà in hợp tác với các đầu nậu mà không phải chịu sự quản lý và xử phạt nghiêm minh của pháp luật. Các hình thức xử phạt cũng chỉ dừng lại ở mức răn đe như: in không có giấy phép hay in quá số lượng cho phép, chưa làm triệt để việc thu hồi máy in hay giấy phép kinh doanh đối với các vi phạm của các nhà in. Ngay cả văn bản mới nhất của Chính phủ về xử phạt hành chính cũng chỉ áp dụng hình phạt cao nhất là phạt 30 - 50 triệu đối với những hành vi vi phạm. Theo tôi, đó là quá ít đối với thu nhập của các nhà in từ việc in lậu.
- Theo ông nên giải quyết vấn nạn này như thế nào? Và trước vấn nạn này Hiệp hội đã làm gì?
Theo tôi cần phải quy việc in lậu về tội làm hàng giả và phải chịu trách nhiệm hình sự chứ không chỉ đơn giản là xử phạt hành chính như hiện nay. Điều quan trọng hơn là cần có sự phối hợp đồng bộ giữa ngành VHTT và Bộ Công an dưới sự chỉ đạo của Chính phủ để ban hành thông tư liên bộ về chống in lậu và thực thi kiên quyết, nghiêm khắc hơn đối với việc xuất bản sách lậu. Từ các cơ sở đó, Hiệp hội với tư cách đảm bảo quyền lợi cho các nhà xuất bản sẽ cùng với các cơ quan chức năng kêu gọi các hội viên thực hiện nghiêm chỉnh quy chế về ngành nghề và tuyệt đối không hợp tác in sách cho các đầu nậu. Nếu vi phạm, các hội viên sẽ bị xử lý theo quy định của Hiệp hội.
- Dư luận đang rất bức xúc về vấn đề độc quyền xuất bản SGK. Ông có đồng tình với việc đa dạng hoá việc xuất bản SGK không?
Tôi cho rằng, chúng ta cần rất thận trọng khi đặt vấn đề này. Bởi vì nó ảnh hưởng đến việc đào tạo con người và cả xã hội. Tuy SGK chiếm tới 75 - 80% số lượng sách xuất bản hàng năm nhưng đây cũng là tỷ lệ bình thường so với thế giới. Theo tôi, cần tiến hành đa dạng hoá xuất bản SGK nhưng không nên tiến hành ồ ạt ngay mà trước hết nên chuẩn bị chu đáo từng bước cho kế hoạch. Sau đó thực hiện thí điểm ở một vài môn, một số địa phương để từ đó rút kinh nghiệm và đa dạng hoá dần dần. Nếu quá nóng vội chúng ta có thể sẽ thất bại và khủng hoảng giáo dục là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, để xoá độc quyền nên theo nguyên tắc: Về mặt nội dung SGK Bộ GD - ĐT biên soạn và kiểm định, NXB GD biên tập vì họ có đủ năng lực và kinh nghiệm. Sau đó, nên tổ chức đấu thầu rộng rãi việc in ấn và đa dạng hoá hoàn toàn công tác phát hành.
- Xin cảm ơn ông!