Việt Nam là quốc gia có TTCK phát triển nhanh và mức độ hấp dẫn vào bậc nhất trên thế giới. Điều này giải thích lý do vì sao các nhà đầu tư (NĐT) quốc tế - tổ chức và cá nhân đang hướng đến Việt Nam. Dòng vốn đầu tư nước ngoài đã lập được kỷ lục lớn nhất từ trước tới nay trong năm 2007, với giá trị danh mục đầu tư trên TTCK chính thức và phi chính thức ước đạt gần 20 tỷ USD. Tuy nhiên, trong bối cảnh số lượng doanh nghiệp thực hiện niêm yết vẫn còn hạn chế, mức độ đại chúng (tỷ lệ chào bán ra công chúng) chưa cao và giới hạn tỷ lệ sở hữu của NĐT nước ngoài vẫn bị áp dụng thì việc đi tìm những nguồn cung mới cho thị trường là điều mà lãnh đạo các quỹ và CTCK đang hướng tới.
Đầu tư cổ phiếu niêm yết: không dễ
Đối với công ty quản lý quỹ đầu tư, việc huy động một quỹ khoảng vài trăm triệu USD đã không dễ, nhưng việc giải ngân lại càng khó hơn. Khó khăn trước hết ở việc tìm danh mục đầu tư, phân bổ tỷ lệ giải ngân vốn. Mua cổ phiếu đang niêm yết dường như là một lợi thế do tính thanh khoản cao và sự minh bạch thông tin. Tuy nhiên, đôi khi chính cách thức phản ứng của NĐT cũng như những ràng buộc pháp lý đã đẩy các quỹ, và ngay cả bộ phận tự doanh của nhiều CTCK vào tình huống khó xử.
Qua trao đổi với đại diện của một số quỹ và CTCK cho thấy CTCK thường dành khoảng 3 đến 5% tổng tài sản cho việc thực hiện giao dịch hàng ngày (trading). Với các quỹ, tổng giá trị phân bổ cho việc thực hiện giao dịch này chiếm khoảng 20% giá trị quỹ. Mặc dù tỷ lệ dành cho việc giao dịch hàng ngày không cao nhưng các đơn vị này cũng gặp rất nhiều hạn chế như: giới hạn về tỷ lệ sở hữu, yêu cầu về phân bổ tỷ lệ đầu tư theo danh mục, ngành nghề kinh doanh của đơn vị phát hành... Một vướng mắc nữa là, nhiều NĐT tổ chức gặp khó khăn cả khi mua và khi bán. Với khoảng vài nghìn tỷ đồng, nhiều quỹ đã phải bỏ qua cơ hội đầu tư vào các doanh nghiệp nhỏ nhưng có tiềm năng, đơn giản vì tỷ lệ phân bổ vốn vào những doanh nghiệp này quá nhỏ (do room, tổng giá trị vốn hóa...). Tuy nhiên, việc đầu tư theo tỷ lệ lớn lại phải đối mặt với những phản ứng khá tiêu cực của NĐT cá nhân: khi thông báo mua vào thì giá lập tức tăng mạnh. Ngược lại, chỉ cần có thông tin cổ đông lớn thông báo sẽ bán ra, lập tức NĐT lại phản ứng bán ra cùng chiều, dẫn đến giá giảm. Tổng giám đốc một quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã kể lại một " kỷ niệm" cười ra nước mắt khi mà quỹ này mới chỉ có ý định bán bớt cổ phần để kết chuyển lợi nhuận, lập tức giá cổ phiếu này giảm thê thảm tới mức gần trở về mệnh giá. Chính vì vậy, mà phải đến mãi 3 năm sau đó, vị này mới dám nghĩ đến chuyện thoái đầu tư.
Tạo hàng cho tương lai
Với các văn phòng đại diện của quỹ nước ngoài hoặc các CTCK thì không nói, nhưng với các đơn vị có chi nhánh hoặc công ty quản lý quỹ thành lập tại Việt Nam, bên cạnh việc đầu tư cho quỹ bằng tiền của chính mình thì một lượng tiền rất lớn được các đơn vị này phụ trách đầu tư là các khoản ủy thác. Ông Trần Bình, Giám đốc điều hành Công ty Providential Capital Management Limited cho biết, dự kiến đến khoảng cuối tháng 2, đầu tháng 3 năm 2008, Công ty sẽ đóng 1 quỹ trị giá 200 triệu USD. Tuy nhiên, trong cả năm 2008, tổng giá trị giải ngân của quỹ sẽ lên tới 1 tỷ USD (bao gồm cả vốn tự có và ủy thác), trong đó có khoảng 500 triệu USD đầu tư cho bất động sản và xây dựng hạ tầng. Với thị trường niêm yết hiện tại của Việt Nam hiện còn khá nhỏ, dự kiến quỹ chỉ dành khoảng 20% tổng vốn đầu tư cho việc giao dịch cổ phiếu hàng ngày.
Và, đang xuất hiện một hướng đi khá mới mẻ cho việc tăng khả năng sinh lời của đồng vốn nhận ủy thác. Các đơn vị này có xu hướng tìm đến những doanh nghiệp tiềm năng với quy mô vẫn còn nhỏ nhưng có đội ngũ ban lãnh đạo nói riêng, nhân sự nói chung có năng lực và tâm huyết. Bên cạnh đó, những thỏa thuận hợp tác chiến lược với các doanh nghiệp mới chào sàn cũng giúp cho kế hoạch lợi nhuận của các đơn vị này khả thi hơn.
Trong thời gian vừa qua, khi thị trường có sự điều chỉnh khá sâu, nhiều CTCK đã tạm thời ngừng việc giải ngân mới, mà chuyển hướng đi tìm cổ phiếu "miền quê". Việc lựa chọn những cổ phiếu tốt, sau đó cải thiện năng lực doanh nghiệp trước khi hỗ trợ thủ tục chào sàn đã giúp hạn chế rất nhiều những rủi ro có thể xảy ra với các khoản đầu tư do biến động của thị trường. Việc tạo ra những "vườn ươm cổ phiếu", thay vì trông chờ vào số hàng hoá có sẵn đã và đang là điểm giải ngân hợp lý và hiệu quả cho các tổ chức.
Ông Lê Nguyễn Hải Đăng, Giám đốc thị trường vốn, Công ty Quản lý quỹ Thành Việt cho rằng, với một quỹ, vòng đời thường kéo dài từ 5 đến 7 năm, thậm chí là 10 năm. Do đó, việc chấp nhận đầu tư với thời gian dài vào những doanh nghiệp nhỏ và có tiềm năng để kỳ vọng vào lợi nhuận trong tương lai là một "thị phần" mà NĐT cá nhân sẽ rất khó cạnh tranh. Tất nhiên, hướng đầu tư này sẽ phải gắn liền với việc hỗ trợ tài chính, quản trị làm gia tăng giá trị doanh nghiệp .
Với những định hướng và chiến lược làm ăn bài bản của các tổ chức đầu tư tài chính chuyên nghiệp, trong đó cách thức làm giàu không chỉ là đánh bóng thương hiệu, mà chính là nâng cao giá trị nội tại của doanh nghiệp đã và sẽ giúp làm giàu không chỉ cho chính các đơn vị này, mà còn góp phần tăng khả năng cạnh tranh của cả nền kinh tế. Có nhiều ý kiến cho rằng, các NĐT- cả tổ chức và cá nhân, thường chỉ nhìn vào những hiệu quả tài chính ngắn hạn, do đó thường gây áp lực cho ban lãnh đạo doanh nghiệp khi đầu tư vào các dự án lớn, lâu thu hồi vốn. Tuy nhiên, với việc áp dụng ngày càng nhiều hơn cách thức đầu tư bài bản và chuyên nghiệp của các quỹ, CTCK, công ty đầu tư... bằng việc gây dựng các vườn ươm cổ phần thì nhận định trên đã dần lạc hậu. Và đây có lẽ là hướng đi thực sự hiệu quả cho nền kinh tế, tạo nguồn thu bền vững cho doanh nghiệp và tổ chức đầu tư.