Nỗi đau “làng ung thư”

Xưa kia, thị trấn Minh Đức (Thuỷ Nguyên - Hải Phòng) hoang sơ và đẹp như "Hạ Long cạn". Vậy mà mấy năm gần đây, người dân Minh Đức luôn sống với bụi, ruộng đất bị bỏ hoang bởi nguồn nước ô nhiễm nặng, mỗi khi đi ngủ phải mắc màn nhưng chỉ để chống… bụi! Công nhiệp phát triển đã biến Minh Đức thành thị trấn tật nguyền với 67 người chết vì ung thư. Liệu chính quyền địa phương sẽ tìm thấy bài học gì, một khi việc phát triển công nghiệp không đồng bộ với việc bảo vệ môi trường?

Tại khu Quyết Tâm, bà Phó khu Bùi Thị Hường cho biết: "Từ đầu năm tới nay, riêng khu này có 5 người chết vì ung thư. Mà họ đều chết trẻ, đa số dưới tuổi 50 cả. Riêng cháu Vũ Văn Mạnh mới có 16 tuổi đời đã chết vì ung thư! Có người tính chuyện bỏ thị trấn ra đi. Nhưng thử hỏi là biết đi đâu bây giờ? Hầu hết, họ "ăn đời ở kiếp" ở Minh Đức, trói chặt cuộc đời họ vào nơi này rồi. Anh bảo, "bán thuyền" đâu dễ? Còn phải "thăm ván" chán ra chứ! Cái khó nhất là trong tay không sẵn đồng tiền”.

Ô nhiễm bụi và nước

Ông Lê Văn Dũng - Bí thư Đảng uỷ thị trấn bức xúc: "Các anh thử ngủ ở đây một đêm mà xem. Đêm đêm, các nhà máy xi măng, các Cty hoá chất thi nhau nhả khói. Nhưng, điều mà chúng tôi lo ngại hơn cả là sự ô nhiễm đất và nguồn nước. Cty Đất đèn và Hoá chất Tràng Kênh nằm xen khu dân cư. Tất cả chất phế thải của 2 Cty này trong nhiều năm dồn tích thành núi ngay trong khuôn viên của họ! Vì sao những thửa ruộng cạnh DN nay phải bỏ hoang? Thậm chí, nhiều trường hợp người chết chôn xuống đất 3 - 4 năm, đến khi cải táng, thi hài vẫn còn nguyên. Không ô nhiễm thì là cái gì?".

Có mục sở thị mới hay, đoạn đường gồ ghề hơn 3 km kia có tới hàng trăm xe tải hạng nặng nối đuôi nhau chở đất, chở đá không hề... phủ bạt! Đất đá cứ mặc sức rơi vãi tứ tung! Còn bụi thì cứ mặc sức bay mù mịt! Ông Bùi Ngọc Dung - Trưởng khu dân cư Quyết Hùng cho biết: mỏ sét là của Cty xi măng Chinfon, nhưng việc chuyên chở sét thì được Cty này "khoán gọn"cho nhà thầu Nam Triệu. Vì vậy, các xe tải là của nhà thầu này.

Ông Dung nói thêm: "Bụi đất đã khổ, bụi khói còn khổ hơn! Chưa nói những nhà ngay cạnh nhà máy xi măng, đến ngay như nhà tôi cách nhà máy này hơn 3 km cũng còn khổ nữa là... Sau mỗi đêm, dù có mắc màn trắng đến mấy để chống bụi thì sáng dậy, chiếc màn ấy thoắt biến thành... xám đen! Thật khốn cho cánh đàn bà con gái ở Minh Đức. Họ bị tước đi quyền làm duyên làm dáng với những bộ quần áo sáng màu!".

DN phủi tay...

Nỗi đau về nạn ung thư ở thị trấn Minh Đức như muối xát, khiến chính quyền và nhiều cấp, nhiều ngành động lòng... Sáng 17/7, ông Nguyễn Văn Thành - Phó chủ tịch UBND TP Hải Phòng cùng đoàn lãnh đạo nhiều sở, ngành liên quan kiểm tra thực địa tình hình ô nhiễm môi trường và làm việc với chính quyền địa phương cùng một số DN lớn đóng trên địa bàn.

Tuy nhiên, tại buổi làm việc, các DN nhất nhất cho rằng họ luôn chấp hành nghiêm ngặt quy chuẩn về bảo vệ môi trường. Cty xi măng Chinfon cho hay, từ lâu họ xây dựng và vận hành có hiệu quả Hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001: 1996, được tổ chức QUACERT đánh giá, cấp giấy chứng nhận. Cty xi măng Chinfon cùng với Cty xi măng Hoàng Thạch là hai DN sản xuất xi măng duy nhất ở VN đạt tiêu chuẩn này. Các DN còn lại đều lên tiếng là họ đã thực hiện nghiêm chỉnh việc đánh giá tác động môi trường hoặc lập bản đăng ký đạt tiêu chuẩn môi trường theo quy định.

Nhưng mặc cho các DN nói gì thì nói, theo kết quả đợt quan trắc, đánh giá chất lượng môi trường (từ tháng 4/2005 đến nay) do Sở TN-MT tiến hành thì khác hẳn: nồng độ bụi ở Minh Đức vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,2 - 14 lần!

Cũng theo Sở TN-MT Hải Phòng, hiện vẫn khá nhiều DN chưa thực hiện đúng cam kết, dù đã được nhắc nhiều qua kiểm tra định kỳ. Sở có danh sách cụ thể những DN chưa tuân thủ Luật Bảo vệ môi trường. Đó là: Việc DN không vận hành thường xuyên các hệ thống giảm thiểu ô nhiễm, không tự quan trắc môi trường định kỳ...

Dù vậy, với những thông tin hiện có, sở này vẫn cho rằng, chưa có bằng chứng về việc tác động liên quan giữa nguồn ô nhiễm môi trường với căn bệnh ung thư ở Minh Đức(?) Còn GĐ Sở Y tế thì cam kết: Tới đây, sở sẽ khám sức khoẻ cho 100% người dân Minh Đức, sẽ phối hợp với các sở liên quan để tìm tác nhân gây ung thư cho người dân... Phó GĐ Sở KH - CN thì hứa sẽ tham gia nghiên cứu căn bệnh ung thư ở đây. Đồng thời, ông đề nghị Sở Tài chính cần tham mưu cho lãnh đạo TP chi một khoản kinh phí tương xứng cho việc nghiên cứu, chứ không thể là 2-3 chục triệu VND là đủ...

Và ông Lê Văn Dũng - Bí thư Đảng uỷ thị trấn phẫn nộ: “Những gì các DN báo cáo lãnh đạo TP đều sai sự thật!”

Trách nhiệm thuộc về ai?

Minh Đức có tới 2.152 hộ (61%) phải dùng nước ăn, nước uống được hứng từ mái nhà chảy xuống, đem theo bụi bẩn bám trên bề mặt mái. Có 1.252 hộ (36%) do "viêm túi" mà không xây được bể để hứng nước mưa, buộc phải dùng nước giếng khơi. Họ biết rõ nguồn nước ngầm ở Minh Đức là ô nhiễm, vì nước ruộng không đủ làm cho cây lúa sống nổi. Nhưng không dùng nó thì dùng cái gì? Chỉ có 32 hộ (1%) có điều kiện khoan giếng để dùng nước ngầm ở tầng sâu hơn. Từ lâu, biết Minh Đức có dấu hiệu ô nhiễm môi trường, "mấy ông" thành phố hứa với dân từ nhiều năm nay là sẽ xây dựng một NM nước mini ở đây. Tuy mặt bằng đã được giải phóng hàng năm nay, nhưng việc khởi công vẫn chưa thấy động tĩnh!

Trước khi rời Minh Đức, tôi nghe được một câu hỏi rất "xóc" của một cán bộ ở địa phương này: "Các anh có tin những gì mà mấy "ông thành phố" hứa tại buổi họp vừa rồi không? Cũng chỉ "sống chết mặc bay" thôi mà! Cả cánh báo chí các anh cứ khua chiêng khua trống rùm beng thế thôi! Thử hỏi, liệu các anh có làm được gì để thay đổi tình thế?". Tôi chẳng biết trả lời ông thế nào đành ghi nguyên văn lời ông vào bài - gửi nó đến các cơ quan có trách nhiệm.

Hoá ra, vấn đề ô nhiễm môi trường ở Minh Đức được đưa ra bàn thảo trong kỳ họp giữa năm ngoái của HĐND huyện Thuỷ Nguyên. Nhiều lời hứa cũng đã được... hứa! Thế rồi, kết thúc kỳ họp HĐND cấp huyện, mọi việc cũng xếp vào ngăn bàn luôn!

Tháng 10 năm ngoái, trước tình trạng ô nhiễm về bụi nghiêm trọng, lãnh đạo thị trấn mời một số DN đến họp và thống nhất: Hằng tháng, mỗi DN đóng góp kinh phí để thuê tổ dịch vụ của HTX nông nghiệp làm vệ sinh và tưới nước mặt đường. Đang sắp triển khai việc này thì mừng quá, có Nghị định 137/2005... thu phí bảo vệ môi trường trong lĩnh vực khai thác khoáng sản. Theo đó, từ tháng 1/2006 các DN nộp thẳng khoản phí này về ngân sách thành phố. Thế là, mỗi khi địa phương "xin" một đồng chi phí bảo vệ môi trường lại phải ngửa tay trình đơn lên thành phố. Khốn thay, trước cơ chế "xin - cho" này, Minh Đức vẫn chưa "xin" được một cắc về bảo vệ môi trường nào của trên cả!

6 tháng đầu năm nay, riêng phí bảo vệ môi trường của Cty xi măng Chinfon đã nộp tới 1 tỷ 126 triệu VND lên thành phố. Chắc cái NM nước mini ở Minh Đức mà người ta "vẽ" ra trên giấy kia cũng chỉ bằng tới 1 tỷ chứ mấy? Ngoài ra, Minh Đức có tới 10 DN lớn đang hoạt động như: Cty đóng tàu Phà Rừng, Cty Hoá chất và Đất đèn Tràng Kênh, Cty CP hoá chất Sông Cấm, Cty xi măng Chinfon, Cty xi măng Hải Phòng, Cty TNHH bê tông Sơn Trường, Cty đá và phụ gia Minh Đức... đấy thôi! Và còn có một số nhà máy khác sắp đi vào hoạt động là Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng, Nhà máy sản xuất đạm Urê...

Vậy số tiền mà những DN này đóng góp được chuyển đi chống ô nhiễm môi trường ở mãi tận đẩu tận đâu nhỉ? Bao giờ Minh Đức trở nên hoang sơ, thơ mộng và trong trẻo đến vậy như khoảng chục năm về trước?.