Khi vấn đề bản quyền buộc phải thực hiện nghiêm túc, Việt Nam có thể phải chi hàng tỷ USD tiền bản quyền để sử dụng các phần mềm máy tính đang thông dụng hiện nay. Tiền bản quyền là quan trọng, nhưng không quan trọng bằng việc chúng ta sẽ không thể xây dựng được một nền CNTT thực sự vững mạnh dựa trên các ứng dụng phần mềm có mã nguồn đóng. Phần mềm nguồn mở (PMNM) là một giải pháp.
Giải thoát vấn đề bản quyền
Tới 99% phần mềm đang sử dụng trong nước không có bản quyền. điều này có nghĩa là khi thực hiện Hiệp định Thương mại Việt Mỹ chúng ta sẽ phải trả số tiền khổng lồ bản quyền nếu không nhanh chóng chuyển đổi sang sử dụng PMNM - một phần mềm hoàn toàn miễn phí. Nhiều nước trên thế giới đã có chính sách bắt buộc sử dụng PMNM, một số nước lại có chính sách khuyến khích lựa chọn PMNM. Mới đây Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Dự án tổng thể "ứng dụng và phát triển PMNM ở Việt Nam giai đoạn 2004 - 2008". Mục tiêu của dự án là đẩy nhanh việc ứng dụng và phát triển PMNM, góp phần bảo vệ bản quyền tác giả và giảm chi phí mua sắm phần mềm, thúc đẩy phát triển CNTT nói chung và CNPM nói riêng. Đã hai năm từ khi PMNM xuất hiện với cái tên Linux nổi lên như một lối thoát hiểm trước áp lực về bản quyền từ Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ, đã có những công ty những chuyên gia âm thầm theo đuổi PMNM . Theo ông Nguyễn Thế Trung, một chuyên gia trong lĩnh vực này: “Sẽ không thể có một cộng đồng làm phần mềm lớn mạnh trong nước nếu ứng dụng phần mềm mã nguồn đóng”. Bởi vì nếu muốn có một Microsoft VN thì phải có hàng ngàn chuyên gia được đưa sang thung lũng Silicon thực tập hàng năm. Điều này bất khả thi. Trong khi đó, khi ứng dụng PMNM, môi trường thực tập chỉ cần một kết nối Internet, một môi trường đào tạo lý tưởng. Không phải đào tạo mà thực tập CNTT mới làm ra các chuyên gia giỏi.
Vừa rồi đã xuất hiện Hệ điều hành VN, thực chất là hệ điều hành tiếng Việt xây dựng trên nền PMNM. Có ý kiến cho rằng, chúng ta cứ chờ đợi thế giới làm trước, rồi ứng dụng sau.Điều đó đúng, nhưng về mặt công nghệ chủ động tham gia ứng dụng và phát triển PMNM là con đường ngắn nhất tiếp cận công nghệ hiện đại, tạo tiền đề cho ra đời những công nghệ mới. Đây cũng là hướng mà Chính phủ đã quyết định: Tạo được đội ngũ chuyên gia CNTT làm chủ công nghệ, làm ra các sản phẩm đặc thù phù hợp với điều kiện và yêu cầu ứng dụng trơng nước trên cơ sở phát triển PMNM.
PMNM phát triển mạnh trong thời gian tới?
Nhiều DN đã thực sự quan tâm đến việc ứng dụng PMNM như một hướng đi trước đón đầu xu hướng phát triển CNTT. Máy tính để bàn có 2 sản phẩm Linux gồm hệ điều hành và bộ tin học văn phòng đã được “Việt hóa" là sản phẩm của Cty CMC và Vietkey Linux. Đại học Bách khoa Hà Nội, Viện Toán học, và Cty AIC Bộ Quốc phòng phát triển máy tính hiệu năng cao phục vụ chế tạo máy và luyện kim, dự báo thời tiết, đào tạo và sử dụng thiết bị quốc phòng... Trung tâm CDIT thuộc VNPT nghiên cứu và chuẩn bị sản xuấtnhững PMNM trong mạng bưu chính viễn thông. Vietkey Group và Cadbro cũng nghiên cứu ứng dụng PMNM theo hướng này. Vài tháng sau ngày Vietkey Linux đăng quang giải nhất Trí tuệ VN, 11 DN sản xuất máy tính VN cùng cam kết cài đặt phần mềm này vào sản phẩm bán ra thị trường. Cty CMC và Viettronic Tân Bình là hai DN đầu tiên đưa ra các sản phẩm máy tính cài đặt PMNM. Ban đầu những máy này dường như mới chỉ phù hợp với người thích khám phá và am hiểu kỹ thuật. Nhưng theo đánh giá của các chuyên gia, trong những năm sắp tới, PMNM sẽ trở nên phổ biến và thông dụng hơn. Những ứng dụng và phát triển PMNM mới chỉ là những bước đi ban đầu. Nhưng Chính phủ đã có quyết tâm phát triển PMNM, bằng việc xây dựng các chính sách thúc đẩy phát triển PMNM, triển khai ứng dụng, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển các phần mềm cốt lõi... Thực hiện nghiêm chỉnh bản quyền phần mềm là cơ hội quan trọng để phát triển PMNM.
Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường thảo luận với Cty IBM về khả năng hợp tác về thành lập trung tâm nghiên cứu PMNM, thành lập các cơ sở đào tạo... Bộ này cũng đã có kế hoạch hợp tác với UNDP thành lập các chi nhánh trung tâm PMNM khu vực, và hợp tác với một số nước Châu á về sự tham gia của Việt Nam trong cộng đồng PMNM. Nhật Bản cũng đã đồng ý viện trợ ODA không hoàn lại cho chương trình phát triển PMNM ở VN. Bên cạnh hợp tác quốc tế, Chính phủ cũng dành ngân sách để ứng dụng và phát triển PMNM, như là một giải pháp quan trọng để thúc đẩy sự phát triển CNTT.
Minh Châu