Theo thống kê chưa đầy đủ của Ban chỉ đạo 127 TƯ, năm 2002 ước tính khoảng 70% số máy điện thoại di động (ĐTDĐ) sử dụng trên thị trường VN. Năm 2003 giảm xuống còn 66%, nửa đầu năm 2004 tuy có giảm khoảng 18% nhưng vẫn còn tới 54% là nhập lậu và hoàn toàn ngoài tầm kiểm soát của các cơ quan chức năng.
Người tiêu dùng có tiếp tay cho buôn lậu?
Tại hội nghị sơ kết thực hiện phương án kiểm tra kiểm soát ĐTDĐ nhập lậu, nhiều quan chức ngành quản lý thị trường (QLTT) than rằng:Một trong những nguyên nhân buôn lậu gia tăng là do bản thân người tiêu dùng (NTD) dễ dàng chấp nhận mua ĐTDĐ ngoài luồng vì có sự chênh lệch lớn về giá giữa hàng xách tay nhập lậu với hàng chính ngạch do Cty bán ra (khoảng từ 500.000 - 1.200.000 tùy loại). Nhưng xem ra, kết luận này không hợp lý cho lắm bởi thực tế cho thấy, hầu hết NTD khi mua máy về sử dụng, lúc có trục trặc đến các trung tâm bảo hành mới tá hoả khi biết chiếc máy mình mua phải là... hàng nhập lậu? Nguyên nhân thuyết phục hơn cả phải nói rằng việc buôn bán ĐTDĐ nhập lậu đem lại siêu lợi nhuận cho người kinh doanh (giảm được 10% thuế NK, 10% thuế GTGT)chưa kể nguồn lợi do chênh lệch giữa hàng nhái, hàng kém chất lượng với hàng Cty. Bản thân loại hàng này nhỏ gọn, dễ vận chuyển và cất giấu nên việc thâm nhập vào nội địa tương đối dễ dàng. Trong khi đó, việc phối hợp trong công tác chống buôn lậu giữa các ngành chức năng (Hải quan, QLTT, Cảnh sát kinh tế, Bưu chính Viễn thông...) chưa chặt chẽ và thống nhất, không phát hiện và xử lý những đường dây, những ổ nhóm lớn (từ sau vụ Đông Nam). Thậm chí chưa có cả những giải pháp ứng phó kịp thời trước những thủ đoạn đối phó của các cửa hàng kinh doanh nhỏ lẻ vì đây là đối tượng dễ quản lý nhất.
Giảm thuế nhập khẩu chưa phải là giải pháp tối ưu
ÔngHoàng Minh Châu - Phó Tổng Giám đốc Cty FPT cho rằng: Nguyên nhân căn bản của hàng nhập lậu gia tăng là do lãi suất có sự chênh lệch lớn (vì thuế suất cao) nên theo ông giảm thuế là biện pháp quan trọng nhất. Bởi đây là mặt hàng trongnước không sản xuất nên không cần bảo hộ. Hơn nữa nếu vì mục đích tăng ngân sách thì giảm thuế 5% sẽ thu được nhiều hơn khi buôn lậu giảm đi để theo con đường chính ngạch. Ý kiến này chưa phải xác đáng, ông Dương Văn Lâm - Phó ban thuế ngoài quốc doanh (Bộ Tài chính) đã chứng minh rằng việc giảm thuế NK xuống 5% so với siêu lợi nhuận từ kinh doanh ĐTDĐ nhập lậu không phải là con số hấp dẫn với các đối tượng buôn lậu . Ngay bản thân cơ quan thuế cũng không thể kiểm soát được từ việc khai báo, bán hàng, hệ thống sổ sách, hoá đơn bán hàng của các cửa hàng thì giải pháp giảm thuế chưa chắc đã hiệu quả. Cái chính vẫn là các cơ quan chức năng cần phải xem việc chống buôn lậu ĐTDĐ là việc làm thường xuyên. Phải tập trung đánh mạnh vào các đường dây, triệt phá các đầu nậu. Đặc biệt chú trọng đến các địa bàn trọng điểm nhưLạng Sơn, Quảng Ninh, An Giang, Tây Ninh, sân bay Tân Sơn Nhất, sân bay Nội Bài... và phải xử lý thật nghiêm những vụ việc tiêu cực trong lực lượng công chức nhà nước tiếp tay cho buôn lậu.
Các nhà phân phối có trách nhiệm
Thứ trưởng Bộ thương mại Phan Thế Ruệ - Phó trưởng ban thường trực 127 TƯ khẳng định: Bản thân các nhà NK cũng không kiểm soát được hệ thống phân phối đến các đại lý của họ. Nếu hệ thống kinh doanh này được kiểm soát chặt chẽ các đại lý không thể gian lận được. Ông Ruệ cũng đưa ra phương án: "Các nhà phân phối nên tổ chức hệ thống đại lý độc quyền theo kiểu đại lý xăng dầu thì sẽ giảm thiểu được rất nhiều khả năng tiêu thụ hàng nhập lậu. Mặt khác phải đảm báo tính hợp pháp đối với hàng hoá của mình bằng cách cung cấp bản sao tờ khai Hải quan có kê số IMEI hoặc ghi rõ số tờ khai Hải quan, thời gian, cửa khẩu nhập, số IMEI của máy trên thẻ bảo hành. Đây là cơ sở để cơ quan chức năng kiểm tra, đối chiếu nguồn gốc nhập khẩu của máy ĐTDĐ và ngăn chặn hành vi cài lại số IMEI của hàng nhập lậu". Bấy lâu nay, thị trường bát nháo cũng một phần do các nhà phân phối chạy theo việc phát triển thị phần mà xem nhẹ công tác quản lý hệ thống bán hàng của chính họ. Để góp phần lành mạnh hóa thị trường, đảm bảo quyền lợi cho NTD và chính bản thân các DN kinh doanh chân chính, nhà phân phối cần xem xét nghiêm túc vấn đề này.
Nguyễn Loan