Từ nhà khoa học hàng đầu đến ông chủ AGAS

Là tác giả của 16 công trình khoa học, ngay từ khi là công nhân, đã mày mò viết hai cuốn sách, sau được dùng làm giáo trình giảng dạy trong trường đại học, một trong số chuyên gia khoan hàng đầu của ngành Dầu khí VN. Đó là Tiến sĩ Đặng Của – Nguyên Vụ trưởng Vụ Khoan – Khai thác Dầu khí và hiện đang là ông chủ của Công ty TNHH AGAS.

Anh công nhân viết... giáo trình đại học

Năm 1955, đang học dở dang tại trường Lê Khiết chi nhánh Bình Định, Đặng Của được đưa ra miền Bắc tập kết. Niềm vui “được sống trong lòng miền Bắc” không thể khỏa lấp nỗi nhớ nhà cháy bỏng trong trái tim chàng trai làng Nho Lâm, Phước Hưng, Tuy Phước, Bình Định. Đứa con “ngày Bắc đêm Nam” khi ấy chả còn cách nào khác là lao vào học tập và lao động, vừa để quên đi nỗi nhớ nhà vừa với một động cơ rất đơn giản rằng, nếu làm được càng nhiều việc thì đường về quê nhà càng gần. Nhờ có lý lịch tốt, Đặng Của được cử đứng máy khoan. Nhờ vậy mà ông nổi tiếng với mũi khoan xiên 45 độ đã tìm ra một vỉa apatit và tiết kiệm rất nhiều kinh phí cho nhà nước. Đây là sáng kiến đầu tiên của Đặng Của, báo hiệu tiềm năng sáng tạo của một nhà kỹ thuật địa chất tương lai.

Năm 1958, sau nhiều đêm trăn trở tìm tòi cộng với việc tham khảo tài liệu, Đặng Của quyết định sử dụng đất sét ở mỏ Giếng Đáy (một loại đất sét chất lượng rất cao) làm dung dịch khoan. Điều thú vị là nhờ những bài học đúc rút từ thực tế, hai năm sau Đặng Của đã viết tổng kết thành hai tập sách, mỗi tập dày cả trăm trang. Đây là cuốn sách đầu tiên viết về đề tài khoan và thăm dò địa chất của một tác giả người Việt. Điều ngạc nhiên là tác giả của nó mới 22 tuổi và chưa qua bất cứ một khóa đào tạo cơ bản nào. Cuốn sách sau này thường được dùng như là một cẩm nang bỏ túi cho nhiều sinh viên và thợ khoan lành nghề. Đến tận những năm gần đây, nó còn được dùng làm tài liệu tham khảo ở Trường đại học Mỏ địa chất.

Mũi khoan xuyên... địa ngục

Năm 1963, đùng một cái, Đặng Của được cử đi du học tại Trường đại học Dầu khí Moscow. Suốt 4 năm theo học, ông đều là sinh viên xuất sắc. Năm 1967, ông đoạt giải nhất tại cuộc bình chọn của Hội nghị khoa học dầu khí MAX với đề tài “Thời điểm dừng khoan hợp lý nhất”. Đây là giải thưởng duy nhất của một sinh viên nước ngoài về đề tài này. Luận văn tốt nghiệp “Thiết kế giếng khoan tìm kiếm, thăm dò ở độ sâu 4.200 m” của Đặng Của đã được giáo sư Filatov.B.C, một trong số các chuyên gia hàng đầu thế giới về khoan sâu và nổi tiếng về sự “kỹ tính” đã nhận xét: “Luận văn chứng tỏ sự chuẩn bị đầy đủ, nghiêm túc và nhất là tính sáng tạo của tác giả. Tôi đánh giá rất cao luận văn này”.

Người đầu tiên báo tin vui từ Bạch Hổ

Năm 1984 là thời điểm trọng đại với ngành dầu khí VN. 20 giờ ngày 30/4/1984, đúng 9 năm sau ngày Giải phóng miền Nam, các chuyên gia VN và Liên Xô trên tàu khoan Mikhaiin Mirchink phát hiện thấy tầng dầu và 26 ngày sau, vào 21 giờ ngày 26/5/1984, lại phát hiện dòng dầu công nghiệp ngoài khơi biển Vũng Tàu. Với tư cách Vụ trưởng Vụ khoan - Khai thác và Thiết bị dầu khí, đồng thời là người trực tiếp giám sát thi công giếng khoan ở mỏ Bạch Hổ, Đặng Của đã ghi lại cảm xúc của mình: Giây phút này, chúng tôi, những người làm kỹ thuật không khỏi xúc động. Tất cả đều lao ra. Từ người cạo sơn đến chị phục vụ trong nhà bếp, ông bác sĩ... Ai cũng muốn được tận tay cầm lấy thỏi đất đá lần đầu tiên sau hàng triệu năm gặp lại ánh nắng mặt trời. Người ta bóp trên tay, đưa lên mũi ngửi để tận hưởng cái mùi dầu tỏa ra – thành quả của bao nhiêu ngày đêm vật lộn với sóng gió. Khuôn mặt của người địa chất rạng ngời khi nhìn qua kính soi độ phát sáng của mẫu đất. Không vui sao được khi ánh lửa màu da cam trong ngày thử vỉa đã bừng cháy sáng rực biển Đông - ánh lửa của dòng dầu công nghiệp. Và từ Bạch Hổ, Đặng Của báo tin cho Tổng Cục trưởng Nguyễn Hòa: “Đã thấy dầu rồi, thưa Tổng Cục trưởng...”.

Thành công nhờ... ngủ gật

Thế nhưng việc phát hiện ra mỏ Bạch Hổ lại... hết sức tình cờ, ngoài cả nghiên cứu của các nhà địa chất. Để làm rõ điều này, xin được trình bày đôi nét hết sức sơ lược về địa chất và sự hình thành của dầu – khí qua những kiến thức mà người viết bài này thu nhận được từ một số nhà địa chất (vì thế mà không khỏi có sự ấu trĩ).

Về địa chất, bề mặt trái đất được chia thành ba lớp chính. Trên cùng nơi con người sinh sống là lớp trầm tích, lớp thứ hai là lớp vỉa và lớp thứ ba là lớp móng. Lớp móng là lớp đông đặc, cấu tạo rất rắn chắc.

Về sự hình thành dầu khí, ngoài các yếu tố áp suất, nhiệt độ, môi trường... thì ba yếu tố cơ bản không thể thiếu trong sự hình thành một mỏ dầu khí. Đó là tầng sinh, tầng chứa và tầng chắn. Dầu – khí sinh ra từ tầng sinh, sau đó di chuyển gặp vùng đất đá xốp, có nhiều khoang rỗng (tức là tầng chứa) rồi để giữ dầu tập trung ở lại một địa điểm và để có áp suất, phải cần có một tầng đất sét dày chắn lại (tức là tầng chắn). Nếu thiếu một trong ba yếu tố trên, hoặc không có dầu, hoặc có nhưng tản mát và cuối cùng dẫu có cũng không thể khai thác được do không có áp suất. Vì những đặc trưng trên nên mỏ dầu – khí không thể có ở tầng móng và tất cả các mũi khoan trên khắp thế giới từ trước đến nay khi đã chạm vào lớp móng là dừng ngay. Thế nhưng điều kỳ diệu đã xảy ra. Người trực ca khoan hôm đó không biết trời xui đất khiến thế nào mà... ngủ quên. Khi anh ta tỉnh dậy, mũi khoan đã vượt vào lớp móng trên 100 m. Lúc này, bỗng xảy ra hiện tượng mất dung dịch. Đây là tín hiệu vô cùng vui mừng đối với những nhà thăm dò dầu khí báo hiệu hiện tượng có mỏ.

Gần đây, một hội thảo quốc tế được tổ chức ở Vũng Tàu nhằm làm sáng tỏ vấn đề này nhưng theo thông tin mới nhất, những câu hỏi như: Dầu – khí từ đâu đến? Tại sao lại có ở tầng móng? Có nơi nào trên thế giới sẽ xảy ra hiện tượng tương tự như ở đây... vẫn chưa ngã ngũ.

Tức khí đi làm... ông chủ!

Khi rời khỏi cương vị Phó Giám đốc Liên doanh Vietsovpetro, Tiến sĩ Đặng Của được rất nhiều trường đại học và các Cty mời về làm việc. Trường đại học Bách khoa TP HCM đặt vấn đề mời ông về phụ trách giảng dạy sau đại học và hướng dẫn nghiên cứu sinh làm luận án tiến sỹ chuyên ngành khoan và khai thác. Một số Cty cả trong nước lẫn nước ngoài mời ông làm cố vấn với mức lương trả bằng ngoại tệ khá hậu hĩnh. Thế nhưng cuối cùng, Đặng Của quyết định thành lập Cty TNHH AGAS. Để đi đến quyết định mạo hiểm này, có lẽ có ba nguyên nhân: Nghe theo lời khuyên của những người bạn như Tiến sĩ Trương Thiên (Nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Dầu khí), Tiến sĩ Phan Tử Quang (nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dầu khí) và một số đồng nghiệp khác. Họ mong muốn có một cơ sở để anh em sum vầy, hội tụ làm ăn cho vui; do bản tính rất khoái lao vào thử mình trong cái mới, cái khó khăn và nguyên nhân thứ ba, có thể là võ đoán nhưng cũng không dễ loại trừ, đó là sự “tức khí”. Khi chỉ còn 6 tháng nữa là bảo vệ xong luận án tiến sĩ khoa học với đề tài: “Các vấn đề về nâng cao hiệu quả và chất lượng xây dựng các giếng khoan xiên định hướng trên thềm lục địa VN”, Đặng Của bị điều ra Tổng cục. Bực mình, lão xin về hưu. Và đương nhiên cái công trình khoa học bao năm ôm ấp đành bỏ dở.

Kinh doanh khó hơn xuống... âm ti

- Đây là thời điểm khó nhất của đời tao đó mậy - Đặng Của đã thốt lên như vậy khi tôi hỏi về những khó khăn mà anh gặp phải trong những ngày đầu thành lập Cty.

- Bác đã từng “thò tay xuống âm ti địa ngục” ở độ sâu hàng ngàn mét, lại từng vò võ trên những giàn khoan ngoài đảo hàng tháng trời mà sao kêu khó nhất? Tôi cự lại.

- Ngày trước, mọi cái đều thẳng băng. Người làm kỹ thuật chỉ phải lo làm sao cho tốt, cho hiệu quả. Còn ra kinh doanh, đường đời lắt léo, lắm ngả lắm em ơi! Đặng Của chợt ngừng lời. Tôi hiểu, từ khi làm doanh nhân, Đặng Của đã vơi bớt đi cái tính bộc trực, thẳng băng của người Bình Định bởi đơn giản, nếu không biết “giữ mồm, giữ miệng” là nguy khốn ngay.

Cty AGAS được thành lập tháng 4/1999. Chức năng của nó là chiết nạp và kinh doanh các sản phẩm khí hóa lỏng (LPG), kinh doanh vật tư thiết bị phục vụ công nghiệp dầu khí và dân dụng. Sản phẩm chính là các loại bình gas 12 kg và 45 kg. Là Cty, cái bổn phận kinh doanh là chính nhưng nó lại ra đời từ một ý tưởng rất... địa chất. Hơn 30 thành viên đều là cán bộ kỹ thuật ngành dầu khí cả đời lang thang nơi đầu rừng, cuối bể khi về nghỉ hưu, buồn nên rủ nhau lập cái Cty để có chỗ hàn huyên, gặp gỡ. Vốn là những người thông minh, giàu kinh nghiệm lại nhờ sự lăn lộn của “lão đầu trò” Đặng Của, Cty ngày càng phát đạt. Từ chỗ vốn điều lệ 2 tỷ đồng, nhân sự vẻn vẹn có hai người, không văn phòng, không nhà xưởng, nhưng chỉ đúng 1 năm sau, cái cơ ngơi bề thế đã được đặt nền móng. Ngày đó, công nghệ chiết xuất gas đối với ta còn rất mới mẻ. Thế là lại như thuở đặt giếng khoan sâu đầu tiên ở Thái Bình, Đặng Của lại lăn lộn khắp nơi lùng mua công nghệ, tìm kiếm vật tư, tổ chức nhân sự, thuê phòng làm việc, thuê kho chứa hàng, đăng ký thương hiệu...Vừa làm vừa dò dẫm, học hỏi, ông tiến sĩ không thích đi làm thầy, giờ đi làm “thằng” len lỏi vào mọi chỗ, mọi nơi, cả trên sách vở lẫn ngoài thực địa để học hỏi. Cuối năm 2000, trạm chiết xuất đã được khánh thành và đi vào hoạt động. Công việc của ông Giám đốc có phần đỡ vất vả hơn. Giờ đây, dưới sự dẫn dắt của Giám đốc Đặng Của, Cty TNHH AGAS phát triển theo chiều hướng bền vững. Vốn điều lệ tăng gấp 4-5 lần. Giá trị tài sản lên tới con số hàng triệu USD. Lợi nhuận từ sản xuất, kinh doanh sau khi làm đầy đủ nghĩa vụ thuế với Nhà nước, trích lập các quỹ còn lại chia cho các thành viên 18%/năm.

Thế nhưng điều quý nhất mà AGAS làm được đó là sự tạo lập thương hiệu bằng niềm tin. Hiện nay, các tỉnh lân cận như TP HCM, Đồng Nai, Phan Thiết... AGAS đã trở thành thương hiệu quen thuộc và tin cậy. Đặc biệt phần lớn thị phần mặt hàng gas tại Bà Rịa – Vũng Tàu mang thương hiệu AGAS.

- Sắp tới, Cty TNHH AGAS sẽ trở thành Cty cổ phần AGAS, sẽ lên sàn phát hành cổ phiếu, tăng thêm vốn và mở rộng hoạt động kinh doanh – “Lão” Của khoe với tôi rồi cười. Nụ cười tuế tóa của một người đang phát đạt. Tôi tự hỏi không biết khi thực hiện thành công mũi khoan sâu đầu tiên ở VN và cả khi là người đầu tiên phát hiện ra dầu ở mỏ Bạch Hổ, nhà địa chất Đặng Của có cười cái kiểu cười này không?