Chợt nhớ lại hình ảnh người phụ nữ lam lũ khóc không thành tiếng bên ruộng mía vàng khô lá mà chẳng ma nào mua cách đây dăm năm khi chúng tôi đi thực hiện phóng sự: "Tỷ phú nuôi tôm" bỗng thấy chạnh lòng...
Đồn lãi đổ về, đồn ế đi buôn!
Câu chuyện quanh ly cà phê buổi sáng bắt đầu bằng thông tin của anh bạn đồng nghiệp ở Sóc Trăng: nông dân huyện Cù Lao Dung thi nhau san lấp ao nuôi tôm sú để trồng mía! Nghe có vẻ vô lý nhưng lại là sự thật đang trở thành sự kiện thời sự của những người dân nghèo miền sông nước phương Nam. Mà cầm lòng sao đặng khi giá mía nguyên liệu cứ tăng vù vù từ 550 lên 600 rồi 750 đồng/kg. Cũng chẳng phải nhọc công đâu xa, thương lái đang xếp hàng chầu chực tận ruộng. Họ đặt cọc mua xô từ 9 - 10 triệu đồng/công mía. Câu ví "khách hàng như thượng đế" xem ra không còn phù hợp vào thời điểm cơn khát nguyên liệu của các nhà máy đường lên đến cực điểm như hiện nay. Đây cũng là niên vụ thứ 3 liên tiếp sau 30 năm, người trồng mía trúng đậm. Mừng hay lo khi "hội chứng lấp ao" không dừng ở phạm vi nghề nuôi trồng thuỷ sản mà lan thành phản xạ dây chuyền đến nhiều ngành nghề khác. "Thảm cảnh đốn cây ăn trái" giật thành hàng tít lớn trên tờ báo hàng ngày của địa phương cũng không ngăn chặn nổi hàng loạt vườn cây ăn trái ở nhiều địa phương trong tỉnh Sóc Trăng đang bị chính chủ nhân của nó triệt hạ không thương tiếc để lấy đất trồng mía.
Cứ quẩn quanh trong cơn lốc giá cả thị trường mà không có một kế hoạch định hướng rõ ràng, dài hơi thì biết bao giờ người nông dân tạo được cơ sở ổn định để làm giàu? Xem ra, lời đúc kết của người xưa "Đồn lãi đổ về, đồn ế đi buôn" không được ứng dụng trong canh bạc may rủi theo thời thế của những "nhà cung ứng nguyên liệu" miệt vườn.
Đầu tư dài hơi - chuyện hiếm!
Đem mối băn khoăn chia sẻ với ông Lưu Thống Nhất - Chủ tịch HĐQT Cty CP nuôi trồng thuỷ sản kỹ thuật cao Mỏ Ó (thị xã Sóc Trăng) mới hay không chỉ người nông dân ngao ngán mà ngay cả các công Cty sản xuất, chế biến cũng lao đao trong cơn lốc thiếu, thừa bất tử của thị trường nguyên liệu. Lúc các sản phẩm thuỷ sản của VN lên ngôi ở Mỹ và các nước EU, giá tôm nguyên liệu lên tới trên 120 ngàn đồng/kg; cá tra, cá ba sa 13 -14 ngàn đồng/kg người dân đổ xô vào nuôi trồng. Hệ luỵ từ việc áp đặt thuế chống phá giá của Mỹ làm các nhà XK đình đốn, hàng vạn người nuôi trồng lao đao thì vừa hay những ông chủ mía đường vượt qua cơn khốn khó. Người dân lại đổ xô trồng mía. Cũng không trách họ được "đồng tiền đi liền với ruột" khó ai có thể từ chối mối lợi tức thì khi mối lợi ấy lại gắn liền với miếng cơm manh áo. Chạy theo lợi nhuận, là tất nhiên nhưng phải đặt cơ sở để nguồn lợi phát triển lâu bền. Thực tế, rất nhiều người vẫn kiên tâm theo hoạch định chiến lược ban đầu và đã thành công. Làm kinh tế thời nào cũng phải căn cứ vào quy luật cung cầu thị trường mà chọn hướng đầu tư thích hợp. Sóc Trăng tuy không được thiên nhiên ưu đãi nhiều nếu xét trên tổng thể về nguồn tài nguyên thiên nhiên nhưng bù lại có những điều kiện tốt về thổ nhưỡng, khí hậu và nguồn nước phù hợp để phát triển nghề nuôi trồng thuỷ sản, trồng cây ăn trái và một diện tích lớn phục vụ cho ngành công nghiệp mía đường. Nhà đầu tư phải biết lựa chọn những thuận lợi tối ưu để phát triển sản xuất và giảm thiểu những rủi ro bất trắc.
Với 300 ha nuôi trồng tôm sú, hiện DN của ông Nhất cho sản lượng từ 10 - 12 tấn tôm nguyên liệu/ha trong khi có những chủ trại chỉ đạt 3 - 5 tấn/ha là do ông tuyệt đối tuân thủ các nguyên tắc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào nuôi trồng và chăm sóc. Càng bất ngờ hơn bởi ông còn bật mí về dự án xây dựng cả một nhà máy chế biến thức ăn phục vụ nuôi trồng thuỷ sản bằng công nghệ sinh học với chi phí ban đầu ước tính gần 60 tỷ đồng. Ngoài việc cung ứng cho diện tích nuôi trồng của DN, công suất nhà máy đủ cung ứng cho nhiều tỉnh lân cận. Đây sẽ là nhà máy chế biến thức ăn cho ngành thuỷ sản của tư nhân đầu tiên ở VN với dây chuyền hiện đại nằm ở ngay trung tâm vùng nguyên liệu. Bài toán đầu tư chiều sâu cho người nuôi trồng thuỷ sản bắt đầu có lời giải. Hi vọng dự án của ông sớm đi vào hoạt động.
Thương hiệu còn đi đường vòng
Là nơi nổi tiếng về hai sản phẩm thực phẩm đặc sản: lạp xường và bánh Pía, Chỉ tính riêng thị xã Sóc Trăng đã có trên 80 cơ sản xuất với hàng ngàn tấn hàng hoá cung ứng cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long và TP HCM mỗi năm. Cá biệt, một vài thương hiệu đã xuất hiện ở trời Tây với tên gọi giản dị mà rất ấn tượng: Đặc sản Sóc Trăng. Hệ thống siêu thị lớn nhất Việt Nam là Saigon Coop cũng đã đặt lên quầy những hộp lạp xường có xuất xứ từ Sóc Trăng bên cạnh các thương hiệu có tiếng: Vissan; Cầu Tre; Long Phụng... Đó là niềm tự hào của các nhà sản xuất chân quê. Tuy nhiên năng lực cạnh tranh của hầu hết các cơ sở đều rất hạn chế do thiếu nguồn vốn đầu tư, quy trình sản xuất mang nặng phương thức thủ công không đảm bảo các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm nên khó tạo được sức hút với số đông người tiêu dùng.
Theo ông Trần Kiến Quốc - Chủ DN Quảng Hưng - Chủ tịch Hiệp hội bánh Pía - lạp xường tỉnh Sóc Trăng: "Vài cơ sở đã XK nhưng đều qua uỷ thác. Dù có quota DN cũng không dám mạo hiểm trước nguy cơ rủi ro".
Sức tiêu thụ đối với mặt hàng này còn tiềm năng khai thác rất lớn, lại phù hợp với mô hình sản xuất cá thể nhỏ lẻ và điều kiện lao động thủ công của địa phương. Điều quan trọng phải có sự hỗ trợ về vốn, mặt bằng và chính sách ưu đãi thuế của chính quyền địa phương, có chiến lược marketing bài bản và cần nhất là sự đoàn kết xây dựng và bảo vệ thương hiệu của chính các cơ sở sản xuất và chế biến.
...
Vài ngày ở Sóc Trăng tôi cũng cóp nhặt được đôi chuyện kinh doanh ở xứ này. Viết ra như một loại chuyện dọc đường, cùng đọc và cùng ngẫm nghĩ. Làm DN ở những thành phố lớn vốn nhiều ưu thế đã khó, DN ở những vùng như Sóc Trăng còn khó hơn. DN có tầm nhìn còn quá ít, còn lại vẫn cảnh “Làm ăn may nhờ rủi chịu”. Sóc Trăng - cái tên đã gắn với thương hiệu một số mặt hàng bao giờ được vang lên không xa cách?