Toạ đàm "Luật Bảo vệ Môi trường, Nghị định 12/2006/NĐ-CP và những vấn đề thực tiễn" do Báo DĐDN và Ban Pháp chế VCCI tổ chức tại Hà Nội ngày 22/8/2006 với mục tiêu đạt được giải pháp tháo gỡ những khó khăn cho DN. Tuy nhiên, theo các ý kiến tại buổi toạ đàm, thì DN và ngành chức năng vẫn chưa thể tìm được sự đồng thuận trong vận dụng quy phạm pháp luật.
Báo DĐDN đã có nhiều bài viết và đăng ý kiến DN về Luật BVMT, Nghị định 12/2006/NĐ-CP đang gây khó khăn cho hoạt động của các DN kinh doanh thương mại và phá dỡ tàu cũ NK.
DN kêu khó
Tại buổi toạ đàm lần này, các DN tập trung nêu bật những điểm không tương thích giữa luật với thực tiễn hoạt động của DN. Ông Trần Bá Minh - Giám đốc Cty TNHH Thành Đạt (Thái Nguyên) nêu vấn đề: DN ông đã mất tới 7 ngày (từ 13/8 - 19/8/2006) mới thông quan được vài trăm tấn thép phế liệu NK. Theo ông, vì trong lô hàng này có lẫn một số máy móc, động cơ được sản xuất từ những năm 1950 - 1960 của thế kỷ trước. Mặc dù tất cả những máy móc, động cơ này đều đã gỉ sét và không thể tái sử dụng. Dù vậy, lô hàng vẫn không được thông quan với lý do có lẫn hàng cấm NK. Chỉ tới khi Hải quan yêu cầu làm lại chứng thư giám định, nội dung phải ghi rõ những máy móc, động cơ này đều đã gỉ sét và không thể tái sử dụng thì lô hàng mới được thông quan.
Còn theo ông Nguyễn Văn Quý, - Giám đốc Cty TNHH Quý Hải (Hải Phòng) thì phá dỡ tàu cũ NK là ngành công nghiệp... "sạch" hơn hẳn ngành đóng mới tàu hay ngành xi măng, ngành khai thác mỏ. Chẳng hạn: để hạ thuỷ con tàu 53.000 tấn đầu tiên đóng mới tại Hải Phòng, người ta đã phải sử dụng tới gần 100 tấn mỡ chuyên dùng (nguồn gốc từ dầu mỏ) bôi trơn đường trượt để hạ thuỷ. Trong sửa chữa tàu biển, hiện đang sử dụng phun cát để làm sạch vỏ tàu... Đó rõ ràng là sự ô nhiễm ở mức độ... trầm trọng thì tại sao không thấy Nhà nước cấm? Trong khi đó thì với ngành phá dỡ tàu cũ, những thứ gọi là phế thải thường chiếm không quá 1%. Mặt khác, phá dỡ tàu cũ lại là ngành giải quyết được nhiều lao động phổ thông. Phá dỡ tàu cũ và NK thép phế liệu hiện cung ứng tới 80 - 85% nguyên liệu cho ngành luyện phôi thép. Nhưng chỉ vì Luật BVMT, Nghị định 12/2006/NĐ-CP quá thiếu thực tiễn đã làm ùn tắc hàng nghìn tấn phế liệu tại cảng, nhiều con tàu đã nhập không dám phá dỡ. Kèm theo hàng trăm DN, với hàng trăm tỷ đồng vốn có nguy cơ phá sản.
Lý lẽ của nhà quản lý
Tuy nhiên, ông Nguyễn Đức Kiên - Vụ trưởng Vụ Công nghiệp, Ban Kinh tế trung ương cho rằng: Nhà nước luôn ưu tiên phát triển hệ thống pháp luật phù hợp với thực lực của nền kinh tế và của DN. Luật BVMT được xây dựng suốt 8 năm, với 3 lần đưa ra các kỳ họp Quốc hội để thảo luận. Từ khi được ban hành (26/11/2005) tới khi có hiệu lực là gần 8 tháng. Như vậy, không thể nói Luật BVMT ban hành và có hiệu lực quá đột ngột đối với các DN. Ngược lại, các DN phải tự nhìn nhận lại và nhanh chóng "nâng cấp" khả năng cập nhật, xử lý thông tin của mình.
Đồng tình với quan điểm ấy, ông Trương Mạnh Tiến - Vụ trưởng Vụ Môi trường, Bộ TN-MT nhấn mạnh: quy trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật đã được Chính phủ quy định rõ ràng, thể hiện thành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và những Nghị định hướng dẫn thi hành. Nguyên tắc chung là "phải lấy ý kiến của đối tượng chịu sự điều chỉnh của văn bản pháp quy đó". Trên tinh thần ấy, Dự thảo Luật BVMT và Dự thảo Nghị định 80, Nghị định 81 hướng dẫn thực hiện luật này đã được đăng tải từ lâu trên website của Bộ TN-MT. Nhiều hội thảo lấy ý kiến đóng góp cũng đã được tổ chức trong các hiệp hội chuyên ngành, trong đó có Hiệp hội Thép Việt Nam. Tuy nhiên, chỉ có vài ý kiến phản hồi từ phía DN. Mặt khác, định hướng của Chính phủ trong xây dựng luật là "ban hành xong phải áp dụng được ngay, hạn chế văn bản hướng dẫn". Do vậy, Luật BVMT quy định chi tiết các tiêu chuẩn được phép NK phế liệu là rất bình thường và hoàn toàn phù hợp với định hướng của Chính phủ.
Cũng theo ông Tiến, tại một số nước, công nghệ phá dỡ tàu cũ và sản xuất phôi thép từ phế liệu NK đã dần bị loại bỏ. Chẳng hạn, cách đây chừng 10 năm thì Đài Loan có công nghệ phá dỡ tàu cũ rất phát triển. Nay họ đã loại bỏ. Thậm chí cả Trung Quốc - nước có nhu cầu nguyên liệu luyện thép rất lớn - sau thời gian cho phá dỡ tàu cũ và NK phế liệu nay đã không còn khuyến khích phương án này. Xu hướng phát triển phá dỡ tàu cũ và NK phế liệu đang dịch chuyển sang các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Nếu việc phá dỡ tàu cũ và NK phế liệu không gây ô nhiễm môi trường, thì tại sao các nước lại không khuyến khích phát triển?
Hướng giải quyết?
Cũng tại buổi toạ đàm, đại biểu của nhiều ngành chức năng cũng cam kết sẽ xem xét và có biện pháp thích hợp nhằm tháo gỡ khó khăn, duy trì hoạt động kinh doanh của các DN. Theo ông Trương Mạnh Tiến, một văn bản luật cần phải có thời gian phát huy hiệu lực không dưới 20 năm. Do vậy, về lâu dài, những ngành sản xuất, kinh doanh có nguy cơ ô nhiễm môi trường cao sẽ không được khuyến khích hoạt động.
Tuy nhiên, cũng tại buổi toạ đàm này, vấn đề bức xúc nhất mà các DN đặt ra là: "Ngành phá dỡ tàu cũ, NK phế liệu đang rất cần thiết, phù hợp với điều kiện kinh tế của Việt Nam tại sao lại không được khuyến khích phát triển. Và đâu là những căn cứ khoa học của quan điểm chỉ đạo ấy?". Vấn đề bức xúc ấy của DN đã không được trả lời căn kẽ. Cái được, chỉ là lời hứa về một "giải pháp tình thế" tạm thời duy trì hoạt động cho DN.
Mập mờ trong quy định “phế thải”! Các văn bản pháp luật VN quy định "phế liệu thì phải đồng nhất về chất". Tức là khi NK, nguyên liệu thép đã phải loại bỏ các tạp chất có tính nguy hại có độc tính như: chất phóng xạ, chất hữu cơ, chất vô cơ. Vì vậy nếu máy móc, thiết bị... đã qua sử dụng là đồng nhất về chất thì không thể coi đây là một dạng "phế thải" được! Theo tôi, khái niệm "phế thải" nên được hiểu là: "Phế thải là một dạng của chất thải bị loại bỏ khỏi quá trình sản xuất, tiêu dùng hay các hoạt động khác mà không đồng nhất về chất. Khi tái sử dụng nó sẽ gây nguy hại đến môi trường". (Nguyễn Ngọc Hiên - CT HĐQT Cty TNHH Thanh Huyền).
Cần khu dành riêng cho phá dỡ tàu cũ. Không thể nói việc phá dỡ tàu cũ
hoàn toàn không gây ô nhiễm môi trường nhưng nếu so sánh với những cái lợi về: đóng góp ngân sách nhà nước, giải quyết công ăn việc làm cho số lượng lớn lao động phổ thông,... thì nếu cấm NK tàu cũ để phá dỡ các DN sẽ bị thiệt hại lớn và ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế đất nước nói chung. Muốn vậy, cần có sự quy hoạch cụ thể, dành riêng một khu vực để tập trung tàu cũ NK để phá dỡ, nằm xa khu dân cư. Bởi phải khẳng định rằng, có loại “tàu dữ” mang nguồn phóng xạ nguy hiểm nhưng cũng có loại “tàu hiền” - góp phần đem lại lợi nhuận cho DN. Vì vậy, không thể vì “tàu dữ” mà cấm luôn cả “tàu hiền”. (Nguyễn Văn Long - GĐ Chi nhánh cung ứng dịch vụ sửa chữa tàu biển, Cty Đóng tàu Phà Rừng).