Theo số liệu của Hiệp hội các DN phần mềm Mỹ, trong các năm qua, Việt Nam và Trung Quốc luôn là hai quốc gia đứng đầu về tình trạng vi phạm bản quyền phần mềm với tỷ lệ lên tới 97%. Có doanh nghiệp phần mềm đã phải ngao ngán mà rằng: "Nếu những gì chúng tôi sáng tạo ra mà không được bảo vệ thì thà không làm còn hơn"...
Năm 1998, Cty TNHH Ban Mai đưa ra thị trường phần mềm Click & see, chuyên về tra cứu từ nhanh (Việt - Anh; Anh - Việt). Ngay lập tức sản phẩm này được tiêu thụmạnh mẽ và được người tiêu dùng ưa thích vì tính tiện dụng của nó. Sản phẩm cũng được nhận giải thưởng của tạp chí PC World trong dịp hội chợ "Tuần lễ tin học Việt Nam". Thế nhưng khi phiên bản 3.1 của phần mềm này mới đưa ra thị trường vài ngày (2002), gần như ngay lập tức nó đã có mặt tại tất cả các cửa hàng bán các sản phẩm phần mềm dưới dạng đã bị "bẻ khoá" bất hợp pháp, hơn nữa lại với mức giá cực rẻ (7-8 ngàn/1 bản so với khoảng 50 ngàn đồng 1 bản chính thức do Ban Mai cung ứng. Không thể cạnh tranh, Ban Mai đành quyết định giải tán nhóm lập trình cho dù khi thành lập nó đã mang bao hi vọng. Theo ông Phan Tuấn - Giám đốc Ban Mai thì: "Đây là một quyết định rất "đau" nhưng là bắt buộc vì Ban Mai là công ty tư nhân nên không thể và không đủ điều kiện để "làm và mất trắng", và rằng "càng tiếp tục càng lỗ vì không có kinh phí để tái đầu tư cho sản phẩm".
Trở lại với Công ty Ban Mai và chương trình Click & see. Được biết, ngay khi sản phẩm ra đời, công ty đã đăng ký bản quyền với Trung tâm đăng ký bản quyền của Bộ Văn hoá Thông tin. Thế nhưng việc này cũng chẳng ích gì. Click & see vẫn bị ăn cắp, vẫn được bày bán công khai. Tệ hơn nữa, cách bẻ khoá của chương trình này còn được đưa lên một diễn đàn (forum)của trang vnn, file dùng để bẻ khoá cũng được tải lên mạng để bất cứ ai cũng có thể dùng được. Với tư cách là chủ sản phẩm, Ban Mai đã có khiếu nại lên Trung tâm đăng ký bản quyền đồng thời đề nghị các nhà quản trị mạng vnn không cho phổ biến cách thức bẻ khoá Click & see trên mạng vnn. Thế nhưng động thái tích cực nhất của hai cơ quan này vẫn chỉ dừng lại ở mức "ghi nhận".
Theo ông Lê Khánh Hùng - Trưởng phòng công nghệ và phần mềm máy tính, Viện ứng dụng công nghệ, Bộ Khoa học Công nghệ thì: "Việc vi phạm bản quyền phần mềm diễn ra ở mọi cấp độ, từcơ quan nhà nước tới DN tư nhân, từ việc chỉ ăn cắp để dùng tới việc dùng để kinh doanh...". Bản thân đơn vị này cũng là nạn nhân của nạn ăn cắp bản quyền với chương trình Evtran - một chương trình dịch tự động Anh - Việt. Theo ông Hùng, với tệ ăn cắp bản quyền tràn lan như hiện nay thì người bị thiệt cuối cùng lại chính là người sử dụng. Bởi các DN viết phần mềm bị thua lỗ sẽ không có khả năng tái đầu tư để cho ra những phiên bản cao hơn, nhiều tính năng hơn. Chính ông cũng thừa nhận rằng, là một cơ quan nghiên cứu, được Nhà nước hỗ trợ kinh phí nên cũng ít chịu ảnh hưởng của nạn vi phạm bản quyền. Nếu là các DN tư nhân, họ chỉ có thể tồn tại khi thực hiện viết các chương trình phần mềm chuyên nghiệp cho một đối tượng, cơ quan cụ thể. Không thể có DN phần mềm nào "sống" được nếu sản phẩm của họ mang tính quảng đại, khi đó càng làm thì càng lỗ...
Một vấn đề chính được các DN phần mềm nêu ra trước thực trạng này là: "Không phải vấn đề là tình trạng vi phạm tại Việt Nam nhiều hay ít. Vấn đề là Nhà nước cần phải có các chính sách cụ thể, rõ ràng và xử lý thật nghiêm khắc. Không thể để tình trạng như hiện nay khi mà các chuyên gia CNTT của Mỹ, ấn độ đã phải kêu lên rằng: "Có 3 điều kiện cơ bản để phát triển công nghiệp phần mềm là nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và pháp luật chống ăn cắp bản quyền. Nhưng VN mới đáp ứng được phần nào hai điều kiện đầu, còn điều kiện thứ ba thì ...".
Hoàng Giang