Cuối tháng 11, cái rét mùa Đông tràn về miền Bắc, miền Nam vẫn nắng nồng và mưa lũ ngang ngược rẻo miền Trung. Tây Nguyên qua đi đỉnh hạn của mùa khô, mưa đã về, thấm khẽ đến cả những vạt cỏ cháy. Tây Nguyên trở mình vào mùa khởi công thuỷ điện cùng với tiếng mìn khai lệnh khởi công công trình thuỷ điện Buôn Tua Srah.
Dấu ấn mới trên bản đồ thuỷ điện
Đắk Nông- Đắk Lắk nằm ở cửa ngõ kinh tế phía Nam Tây Nguyên, có quốc lộ 14 và 28 đi qua nối liền với TP HCM và các tỉnh thuộc khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam. Không chỉ có nguồn khoáng sản dồi dào, hai tỉnh của miền Tây Nguyên này đã được ghi dấu ấn vào bản đồ thuỷ điệnViệt Nam nhờ vào tiềm năng không ngờ của những dòng sông từ đại ngàn như Krông Nô, Krông Ana, Đồng Nai... tạo nên nguồn "than trắng" khó lòng vơi cạn. Dự án Thuỷ điện Buôn Tua Srah được xây dựng trên sông Krông Nô là nhánh chính của sông Srêpôk thuộc địa phận xã Nam 
Ka, huyện Lăk (Đắk Lắk) và xã Quảng Phú, huyện Krông Nô (Đắk Nông). Dự án có công suất lắp máy đạt 86 MW. Mức vốn đầu tư của công trình là 2.270 tỷ đồng, được chủ đầu tưhuy động bằng nguồn vốn phát triển sản xuất của Tổng Công ty Điện lực VN (EVN), vốn vay tín dụng, vốn vay ưu đãi trong nước và nước ngoài. Được xây dựng theo mô hình tổng thầu xây lắp, dự án thuỷ điện Buôn Tu Srah quy tụ tổ hợp nhà thầu gồmTCty XNK Xây dựng VN làm tổng thầu và các nhà thầu còn lại là TCty Lắp máy VN, TCty Xây dựng số 1, Cty Đầu tư xây dựng và XNK Việt Nam, TCty Xây dựng công trình giao thông 1 và TCty Trường Sơn. Dự án thuỷ điện Buôn Tua Srah có khối lượng thi công tương đối lớn, đào đắp khoảng 14 triệu m3 đất đá, gần 100.000 m3 bê tông các loại.
Theo ông Đào Văn Hưng - Tổng Giám đốc EVN, thuỷ điện Buôn Tu Srah là dự án thứ hai có quy mô lớn trong bậc thang thuỷ điện trên dòng sông Srêpôk. Nhờ được khởi công theo cơ chế mới của Chính phủ đã rút ngắn thời gian chuẩn bị được gần năm rưỡi nên có thể sớm phát khoảng 540 triệu kWh điện vào năm 2008, tạo ra nguồn thu khoảng gần 30 triệu USD . Dự án không chỉ có ý nghĩa quan trọng trong việc thực hiện quy hoạch phát triển điện lực mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của cả vùng Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng cũng như cả miền Tây Nguyên rộng lớn.
Nước, điện cho vùng khô hạn
Năm nào mỗi độ mùa khô và mùa mưa lũ về, người dân Tây Nguyên đều phập phồng lo đến sự thất thường khó tính của trời đất có thể khiến cho công sức lao động cả mùa vụ đổ xuống sông xuống bể. Năm nay, tỉnh Đắk Nông đang phải gánh chịu đợt hạn hán nặng nhất trong vòng 10 năm qua. Mùa mưa thì đến muộn mà kết thúc sớm, lượng mưa chỉ chiếm gần 60% lượng mưa của mọi năm... Trong khi đó, các chương trình thuỷ lợi kém hiệu quả, diện tích rừng bị thu hẹp càng khiến cho lượng nước ở các sông suối cạn kiệt nhanh. Trước bối cảnh đó, ông Trần Phương -Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Nông đánh giá, với thời gian chuẩn bị ngắn đến mức kỷ lục, nhà máy được khởi công sớm giúp cho một tỉnh nghèo như Đắk Nông có được cơ hội phát triển mang tính bước ngoặt.Ông Nguyễn Văn Lạng-Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cùng chia sẻ niềm vui này, dù có đến 1,7 triệu đồng bào sẽ phải rời xa mảnh đất vốn gắn bó bao đời để chuyển đến nơi ở mới, dành đất cho việc xây dựng thuỷ điện Buôn Tua Srah nhưng bà con vẫn phấn khởi hi vọng đến sự thay đổi của cuộc sống mỗi gia đình và của cả địa phương mình khi mà dòng nước từ bao đời vẫn chảy trở nên nguồn "than trắng"!
Tây Nguyên mảnh đất hùng vĩ mang trong mình tiềm năng to lớn về thuỷ điện. Sau dòng sông Sê San, sông Srêpôk có nguồn năng lượng lớn thứ hai tại nơi đây. Để giải quyết bài toán vừa khẩn trương xây dựng nguồn điện giảm áp lực thiếu điện vừa kết hợp cải thiện môi trường sống và phát triển kinh tế - xã hội Tây Nguyên, theo ông Đào Văn Hưng, trên dòng sông Srêpôk được quy hoạch 6 nhà máy thuỷ điện với tổng công suất lắp máy trên 700 MW, sản lượng điện bình quân hàng năm lên đến trên 3 tỷ kWh. Sau thuỷ điện Buôn Kuốpkhởi công 11 tháng trước, đến hôm nay là Buôn Tua Srah sẽ còn có thuỷ điện Srêpôk 3 được khởi công xây dựng vào năm 2005. Dòng sông Srêpôk sẽ tạo ra dòng điện lan toả khắp các buôn làng của đồng bào dân tộc Tây Nguyên và còn truyền đi xa hơn nữa.
Hiệu quả đa chiều của mỗi dự án thuỷ điện có thể được nhìn nhận rõ như, việc xây dựng nhà máy sẽ thu hút hàng nghìn lao động, trong đó có không ít những người dân nơi đây tham gia vào không chỉ xây dựng mà còn vận hành nhà máy sau này. Cuộc sống của cả một vùng dân cư rộng lớn sẽ thay đổi thực sự cùng với sự chuyển biến mạnh mẽ trong tập quán làm ăn sinh hoạt của đồng bào dân tộc Tây Nguyên. Một hiệu quả không thể không tính đến, hồ chứa của các nhà máy trên dòng sông Srêpôk với sức chứa khoảng 2 tỷ m3 nước, không những chỉ tạo độ ẩm, giúp cải thiện điều kiện môi trường, môi sinh vốn khô cằn và bất thường của Tây Nguyên mà còn tạo ra nguồn thuỷ sản to lớn. Đặc biệt, sẽ cung ứng nước tưới vào mùa khô cho hàng ngàn ha đất sản xuất nông nghiệp và hạn chế lũ cho vùng hạ du công trình. Ngoài ra, các dự án thuỷ điện còn tạo ra kết cấu hạ tầng cơ sở tốt về giao thông đường bộ, đường thuỷ để phát triển du lịch...
Cần một quy hoạch tổng thể
Tại lễ khởi công thuỷ điện Buôn Tua Srah, trước khi phát lệnh khởi công, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Tấn Dũng đã lưu ý các tỉnh Tây Nguyên cần phải nhìn nhận phát triển thuỷ điện như một cơ hội lớn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của cả vùng. Chính bởi các công trình thuỷ điện tạo nên những chuyển biến to lớn, đồng bộ như giá trị công nghiệp của hai tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông tăng lên tương đương 400 tỷ đồng mỗi năm, giá trị nông nghiệp cũng vậy... Vì thế, Phó Thủ tướng yêu cầu hai tỉnh Tây Nguyên nói trên cần phải xây dựng lại quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội có tính đến kết hợp với quy hoạch thuỷ điện. Phó Thủ tướng cũng yêu cầu các DN tham gia dự án dù ở cương vị chủ đầu tư,tổng thầu hay thầu phụ đều cần thực hiện nghiêm túc, đúng những quy định của nhà nước về đầu tư xây dựng cơ bản, những quy định của Chính phủ về cơ chế 797 để đưa công trình thuỷ điện về đích đúng tiến độ, đảm bảo an toàn, chất lượng công trình. Từ hai năm trở lại đây, sau khi Chính phủ ban hành cơ chế 797 tạo động lực bứt phá cho việc xây dựng các công trình thuỷ điện, hai tháng cuối năm trở thành mùa "khởi công thuỷ điện" ở miền Tây Nguyên. Tháng 12 này, 3 dự án thuỷ điện sẽ được khởi công tiếp như thuỷ điện Sê San 3, Đồng Nai 3 và Đồng Nai 4. Mỗi công trình được dựng lên đều mang đến niềm vui, vơi đi phần nào gánh nặng về nguồn điện phục vụ tốc độ to lớn của nhu cầu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cũng không có ít nỗi lo làm sao để nhà máy về đích đúng tiến độ.
"Hỡi dòng sông ta chinh phục người" và “Hạnh phúc thuộc về những người đúng hẹn" trở thành những biểu ngữ được căng ở mỗi công trình thuỷ điện. Đó không là sáo ngữ. Đó trở thành niềm tự hào, niềm kiêu hãnh của những người làm thuỷ điện hôm nay, cho dòng điện ngày mai... phát sáng!
Lưu Hương