Trong 5 tháng đầu năm 2008, kim nghạch nhập khẩu hàng hóa tăng 67% so với 5 tháng đầu năm 2007, đưa nhập siêu lên con số 14,4 tỷ USD, cao gấp 3,4 lần cùng kỳ năm trước. Đối mặt với những biến động về tỷ giá, khó hăn về vốn, thị trường tiêu thụ…nhiều doanh nghiệp đang lâm vào cảnh bế tắc.

Ngân hàng “đóng của”

Nhiều ngày nay, anh Nam - Giám đốc một doanh nghiệp nhập khẩu phân bón đang phải chạy đôn chạy đáo khắp các ngân hàng để xin vay khoảng 7 tỷ đồng thanh toán cho lô hàng đang nằm “chình ình” tại cảng cả tháng rồi. Gõ các cửa, song khoản tiền này (vốn rất dễ dàng vay trong thời điểm trước) nay trở nên nan giải. Rốt cuộc, anh Nam đành phải vay lãi cao từ cá nhân để giải phóng lô hàng. Dù cầm chắc sẽ lỗ, bởi không chỉ phải chịu lãi suất cao, lô hàng này còn phải gánh hàng loạt chi phí bến bãi, lưu kho, vận chuyển…

Nhập khẩu về đã khó khăn, hàng hóa lại tiêu thụ chậm, có doanh nghiệp đã phải tính đến bài toán chấp nhận chịu lỗ để tái xuất hàng hóa.

Cảnh hàng đọng tại cảng vì không có tiền đang là nỗi khổ chung của nhiều doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa. Chỉ riêng tại các cảng của TP.HCM, tính đến ngày 4/6, có tới 208.979 tấn sắt thép đang nằm ngổn ngang. Đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu thép cho biết, anh cũng tiến thoái lưỡng nan vì không có tiền để thanh toán, mang hàng về chất đầy kho cũng dở, mà để hàng dồn ứ ở cảng cũng không xong!

Theo thống kê của cơ quan hải quan, có tới trên 1,7 triệu tấn phôi đã được các doanh nghiệp nhập về trong 5 tháng đầu năm 2008. Lý giải vấn đề này Hiệp hội Thép Việt Nam cho biết, vì lo giá phôi thế giới tăng cao, hàng loạt doanh nghiệp nhập khẩu phôi về ào ạt nhằm dự trữ cho sản xuất.

Cũng tương tự như vậy, để tránh áp dụng mức thuế nhập khẩu mới, 5.000 chiếc ô tô (bằng số lượng nhập khẩu của cả năm 2007) đã được hối hả nhập về trong tháng 5 vừa qua. Phải nộp thuế ngay, trong khi ngân hàng không cho vay tiền, cả nghìn chiếc ô tô đang nằm “chết” tại cảng! Một số doanh nghiệp đã lục tục làm thủ tục tái xuất nhiều ôtô “xịn” đã nhập về.

Tỷ giá nhảy múa

Chứng kiến cảnh giá đô la Mỹ trên thị trường tự do tăng cao từng ngày, Tổng giám đốc một doanh nghiệp nhập khẩu ô tô lo lắng tới mức mất ngủ. Với mức giá đô la trên thị trường tự do lên đến trên 18.000 VND/1 USD, tính nhẩm ra với mỗi chiếc xe nhập khẩu có giá khoảng 40-50.000 USD, doanh nghiệp thiệt mất gần 50 triệu đồng. Bởi, trong khi khách hàng mua ô tô tính theo tỷ giá ngân hàng công bố (16.225 VND/1 USD) thì chi phí để doanh nghiệp mua được ngoại tệ tại các ngân hàng (sau khi cộng các loại phí) phải tương đương tỷ giá trên thị trường tự do.

Đồng cảnh ngộ lao đao vì giá ngoại tệ tăng, anh Thắng - Giám đốc một doanh nghiệp nhập khẩu máy móc từ thị trường châu Âu cho biết, khi anh ký hợp đồng mua hàng, giá EURO chỉ 23.000 VND/1EURO, đến khi nhận hàng, thanh toán tiền thì giá 1 EURO đã lên tới 27.000 đồng. “Hàng đã trót nhập, giờ tính toán kiểu gì cũng khó lãi,” anh nói.

Tắc đầu ra

Không như dự tính, nhiều mặt hàng mà doanh nghiệp phải chạy vạy khó khăn để nhập khẩu về đang rơi vào tình trạng “đóng băng”, hoặc tiêu thụ chậm như sắt thép, phân bón, ô tô… Khó khăn trong tiêu thụ hàng ở thị trường nội địa càng đẩy doanh nghiệp vào tình thế thiếu tiền trầm trọng. Hàng chưa bán được nhưng lãi suất thì đang phải trả từng ngày. Các ngân hàng, dù nỗ lực thu hút vốn hết mức, nhưng nguồn vốn vẫn hết sức eo hẹp, chính sách cho vay ra chặt chẽ hơn, phần lớn các khoản vay mua ô tô, nhà đất… đều bị từ chối. Thậm chí, có doanh nghiệp phải tính đến bài toán chấp nhận chịu lỗ, tái xuất hàng hóa. Đơn cử, Công ty Thép Đình Vũ đang có kế hoạch xuất 31.000 tấn thép sang Thái Lan, Đài Loan và Philippines.

 “Bỏ thì thương, vương thì tội” là tình cảnh chung của không ít doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa hiện nay.

Hậu quả xấu cho nền kinh tế

Việc nhập khẩu ồ ạt một lượng lớn hàng hóa thời gian qua không chỉ đẩy các doanh nghiệp vào tình trạng khốn đốn mà còn để lại hậu quả khó giải quyết  cho nền kinh tế đất nước.

Hàng ứ đọng quá nhiều nên việc bốc xếp, vận chuyển hàng tại cảng  bị tê liệt, vì không còn đất trống. Tại cảng VICT (TP.HCM), nếu trước đây, bình quân mỗi xe tải vào bốc hàng chỉ mất 40-50 phút, thì nay do quá chật chội, thời gian bị kéo ra tới hơn 3 giờ. Với container rỗng, trước chỉ mất 25-30 phút, thì nay từ 45-50 phút. Việc tồn đọng hàng tại các cảng ở TP.HCM đã khiến cho hoạt động nhập khẩu hàng Việt Nam của một số cơng ty vận tải biển bị đình đốn. Mặc dù các cảng đã áp dụng biện pháp tăng tiền lưu kho, bãi… song tiến độ giải tỏa lượng hàng hóa ùn tắc vẫn rất chậm.

Không những thế, tình trạng nhập khẩu dự trữ quá nhiều hàng hóa trong 5 tháng qua dẫn đến hàng nghìn nghìn tỷ đồng tiền vốn ứ đọng, càng làm cho nguồn “cung” trên thị trường vốn trở nên khan hiếm, đẩy các ngân hàng vào cuộc chạy đua lãi suất để hút vốn, hệ quả tất yếu là lãi suất cho vay cũng tăng cao. Vòng lẩn quẩn lại tiếp tục với việc nhập siêu lớn, đe dọa cân đối vĩ mô, làm tăng tỷ giá ngoại hối. Các chi phí lãi suất, bến bãi, bốc dỡ cao, chênh lệch tỷ giá… đều được doanh nghiệp cộng vào giá thành để làm sao “ít nhất cũng không lỗ”, khiến giá hàng hóa trong nước tăng cao, lạm phát thêm trầm trọng.

Gỡ thế nào cho nhập khẩu? Đó là câu hỏi bức thiết đang đặt ra cho công tác quản lý kinh tế vĩ mô.

Nguyễn Hà