Trong vụ tham nhũng tại PMU 18, ngoài sự thất thoát về tài sản, sự tha hóa của một số quan chức, dư luận còn đặt ra những nghi vấn xung quanh việc chạy chức, chạy quyền ở ngành này. Thế nhưng, ít ai biết rằng, cách đây 20 năm, có một nhà khoa học được cử làm Thứ trưởng rồi Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải trong vòng 14 ngày và hoàn toàn bất ngờ. Đó là trường hợp của GS- TS Bùi Danh Lưu.

Một kỉ lục của công tác đề bạt cán bộ

Năm 1976, sau một thời gian du học tại Tiệp Khắc, Bùi Danh Lưu về nước với tấm bằng Phó tiến sĩ. Biết tin này, nhiều đơn vị thuộc Bộ Giao thông Vận tải như Ban xây dựng 67, Công trình cầu Thăng Long, Cục Công trình 1... đều muốn xin ông về với lời hứa sẽ đề nghị cấp trên đề bạt Phó Cục trưởng. Thế nhưng ông lại muốn về Trường đại học Giao thông hoặc Viện Kỹ thuật Giao thông vận tải. Lý do là chỉ ở đó, ông mới có điều kiện tiếp tục đi học để nâng cao kiến thức khoa học, đồng thời lấy bằng tiến sĩ theo lời nguyện ước với người thầy Bazan khi ông du học ở Tiệp Khắc. Suốt bốn năm ở đây, dù bị không ít sự đố kị, ghen ghét nhưng Bùi Danh Lưu vẫn hoàn thành xuất sắc nhiều công trình khoa học, nhiều đề tài nghiên cứu của ông được ứng dụng vào thực tiễn. Một buổi chiều cuối tháng 9/1982, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Đồng Sỹ Nguyên đột xuất đến thăm Viện. Trong khi đang chủ trì một cuộc họp về công nghiệp hóa xây dựng cầu đường thì ông được thư ký Bộ trưởng gọi ra:

- Bộ trưởng muốn gặp anh. Anh ra ngay, ông đang chờ.

- Nhưng tôi đang chủ trì phiên họp. Vả lại, có Viện trưởng trên đó rồi...

- Không. Bộ trưởng nhắc đi nhắc lại ba lần là phải tìm đích danh anh.

Bùi Danh Lưu cho anh em nghỉ giải lao rồi vội vã lên phòng khách. Nhìn thấy Bùi Danh Lưu, Bộ trưởng Đồng Sỹ Nguyên hỏi ngay:

- Tôi muốn gặp anh, sao lâu vậy?

- Dạ, thưa Bộ trưởng, tôi đang chủ trì cuộc họp.

Bộ trưởng Nguyên gật đầu rồi hỏi thăm tình hình hoạt động trong Viện. Một lát sau, ông nói chậm rãi:

- Sắp tới, Bộ cần có thêm một Thứ trưởng đặc trách về khoa học kỹ thuật. Một trong hai anh (ông Lưu và vị Viện trưởng) sẽ được chọn. Các anh có ý kiến gì không?

Thấy cả hai người đều im lặng. Bộ trưởng Đồng Sỹ Nguyên nói tiếp:

- Thôi được rồi, Bộ sẽ cân nhắc. Các anh có ý kiến gì thì gửi thư cho tôi.

Vâng dạ là vậy nhưng rồi bận công việc, ông quên béng cả câu chuyện này cùng với việc viết thư cho Bộ trưởng. Với lại ông nghĩ đề bạt ai, thuyên chuyển hay cất nhắc ai là việc của lãnh đạo Bộ chứ can hệ gì đến mình.

Chừng nửa tháng sau, bỗng dưng, ông được điều về làm Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật của Bộ Giao thông Vận tải. Được về Vụ Khoa học kỹ thuật làm việc, Bùi Danh Lưu rất mừng vì đây đúng là sở trường cũng như niềm say mê của mình. Những tưởng đã “yên vị” thì chưa được nửa tháng, Bùi Danh Lưu lại được lệnh của Bộ trưởng gọi lên gặp. Trên đường đi, ông suy nghĩ rất mông lung. Việc gọi lên đột xuất thế này chắc chắn có vấn đề gì rồi. Chỉ không biết lành hay dữ thôi. Bùi Danh Lưu đã được biết về tính cách của Bộ trưởng Nguyên. Ông nóng tính, thẳng tính, quyết đoán và dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Là một nhà quân sự, ông không cho phép cấp dưới làm trái hay cãi lại lệnh mình.

- Kể từ hôm nay, anh không còn làm Vụ trưởng nữa. Anh có thể tiến cử cho tôi một đồng chí khác thay anh.

- Dạ thưa, tôi mới lên Bộ chưa được nửa tháng...

- Anh không làm Vụ trưởng Vụ Kỹ thuật nữa vì theo đề đạt của lãnh đạo, Trung ương đã quyết định cử anh làm Thứ trưởng. Anh về bàn giao để nhận nhiệm vụ mới.

Cuộc tiếp xúc chóng vánh, Bộ trưởng Đồng Sỹ Nguyên lại cúi xuống đọc tài liệu. Thế là cái điều xa vợi đã thành sự thật. Cứ nghĩ lần ở Viện, Bộ trưởng nói thế là chỉ để thăm dò thôi. Ai ngờ... Từ Viện phó Viện Kỹ thuật giao thông (một chức tương đương Vụ phó) lên Vụ trưởng rồi Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải trong thời gian chỉ có đúng 17 ngày. Đây có lẽ là kỉ lục về đề bạt cán bộ công chức của VN.

Biết được bổ nhiệm Bộ trưởng nhờ... radio

Ngày 21/6/1986, Bùi Danh Lưu đi khảo sát vùng Tây Bắc. Đến Lai Châu, đêm ngủ ở nhà khách của tỉnh, nghe có người nói Bộ Giao thông vừa có Bộ trưởng mới. Lạ nhỉ. Đoàn đi Tây Bắc lần này toàn là cán bộ đầu ngành, gồm cả thư ký riêng của Bộ trưởng mà sao không ai biết gì về chuyện này cả. Người đưa tin lại nói Bộ trưởng là một ông Bùi gì đó nhưng vì sóng radio chập chờn nên không nghe rõ. Vị Thư ký Bộ trưởng phỏng đoán: Hay là ông Bùi Do? (một vị Vụ trưởng trong Bộ). Đến thư ký riêng của Bộ trưởng cũng phải đoán mò thì chịu rồi. Mấy anh em ngồi bàn tán một lúc rồi ai về phòng nấy ngủ để mai lấy sức vượt đèo khảo sát Sơn La.

Sáng hôm sau, khi xe vừa chuẩn bị chuyển bánh thì một đoàn khách khá đông gồm đủ mặt cán bộ lãnh đạo tỉnh kéo đến. Ông Bí thư tỉnh uỷ ôm bó hoa rất đẹp đến tặng và nói: Xin chúc mừng tân Bộ trưởng Giao thông Vận tải. Tỉnh chúng tôi rất vinh dự được là địa phương đầu tiên đón đồng chí đến thăm đầu tiên trên cương vị mới. Tất cả anh em trong đoàn đều bất ngờ nhưng Bùi Danh Lưu là người bất ngờ nhất. Ông chợt nhớ lại chuyến đi công tác cùng với Bộ trưởng Đồng Sỹ Nguyên xuống Quảng Ninh. Hôm đó, Bộ trưởng Nguyên đã cho gọi ông đến chỗ nghỉ, bảo: “Tôi muốn chọn anh hoặc anh Lê Khả lên làm Bộ trưởng thay tôi. Anh có ý kiến gì không?”. Nghe Bộ trưởng hỏi, Bùi Danh Lưu quá bất ngờ bởi chưa khi nào ông nghĩ đến điều này. Từ trước đến nay, trong số sáu Thứ trưởng của Bộ Giao thông Vận tải xếp theo thứ tự ABC thì Bùi Danh Lưu đứng “chót bảng”. Nghĩ vậy, ông lựa lời: Tôi chưa thể đảm nhiệm công việc thay anh được vì tôi chưa có được những suy nghĩ có tính chiến lược và sự quyết đoán như anh. Cuộc gặp Bộ trưởng ở Quảng Ninh cũng nhanh chóng rơi vào quên lãng bởi Bùi Danh Lưu khi đó đang dành nhiều tâm lực cho một đề tài khoa học mà ông đã hứa với Giáo sư Bazan từ khi du học tại Tiệp Khắc... ấy vậy mà, dù chưa kịp chuẩn bị ngay cả về mặt tâm lý, ông đã trở thành Bộ trưởng theo sự phân công nhiệm vụ của Trung ương.

Kể lại câu chuyện này với chúng tôi, ông vẫn cứ tủm tỉm cười vì thú vị. Ông bảo: "Không thú vị sao được?! Hôm rời Hà Nội, tôi còn là Thứ trưởng; chỉ mấy ngày sau, từ Tây Bắc trở về, tôi đã là Bộ trưởng".

GS.TS Bùi Danh Lưu sinh năm 1935 tại làng Đào Xá, Thanh Thủy, Phú Thọ trong một gia đình nho học. Năm 1953, đang là học sinh cấp III (PTTH), ông tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Chiến dịch kết thúc, ông về trường học tiếp rồi được điều về Tổng cục Đường sắt làm liên lạc viên kiêm… sai vặt. Năm 1970, Bùi Danh Lưu được cử sang Tiệp Khắc du học. 6 năm sau, ông về nước với học vị Phó tiến sĩ, đảm nhiệm chức vụ Phó Viện trưởng Viện Kỹ thuật giao thông vận tải. Năm 1982 lên Trưởng phòng kỹ thuật và 17 ngày sau, lên làm Thứ trưởng Bộ Giao thông. Ông làm Bộ trưởng Giao thông Vận tải 11 năm, từ 1986 - 1996. Đây là thời kỳ đầu đổi mới và ngành Giao thông Vận tải với những cải cách sâu sắc được coi là một trong những "mũi nhọn" của công cuộc đổi mới.