Thứ Sáu, 31/05/2013 - 09:59

Giải quyết tranh chấp trong đấu thầu: Cần hơn một cơ quan độc lập

(DĐDN) - Theo thông lệ quốc tế, việc giải quyết khiếu nại, kiến nghị trong đấu thầu được thực hiện bởi một cơ quan hành chính hoặc tư pháp độc lập. Tuy nhiên, tại thời điểm hiện nay, Việt Nam vẫn chưa có một cơ quan như vậy.

 
Theo các chuyên gia pháp luật, để giải quyết tranh chấp về đấu thầu được nhanh gọn
và hiệu quả thì cách làm tốt nhất là bằng con đường tòa án

Còn tòa án cũng chưa thể giải quyết được vụ tranh chấp nào vì chưa biết xếp loại những tranh chấp liên quan đến đấu thầu là... dân sự hay hành chính.

Dân sự hay hành chính

Theo Báo cáo rà soát Luật Đấu thầu của VCCI, sự không minh bạch và thiếu rõ ràng của pháp luật đấu thầu dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau và tạo sự tùy tiện trong xử lý. Thực trạng này đang làm giảm khả năng tiên liệu của doanh nghiệp và có thể làm phát sinh những tranh chấp không đáng có. Bên cạnh đó, trong nhiều trường hợp, quyền lợi của doanh nghiệp không được đảm bảo do không xác định được xách xử lý hợp pháp để bảo vệ lợi ích chính đáng. Kết quả là nhiều doanh nghiệp buộc phải chấp nhận thỏa hiệp hoặc tiêu cực.

Vi phạm về đấu thầu có thể diễn ra dưới nhiều hình thức, chủ yếu do tính thiếu chuyên nghiệp của công tác đấu thầu. Lợi ích của của chủ đầu tư, nhà thầu và nhà nước đều có thể bị xâm hại nhưng việc xử lý vi phạm luôn gặp khó khăn vì chế tài và quy trình không phù hợp. Không ít trường hợp, nhà đầu tư phải gửi khiếu nại những vi phạm của chủ đầu tư cho chính họ. Và đương nhiên chẳng ai dại gì tự nhận mình sai, nhận mình vi phạm pháp luật để xử lý chính mình. Cơ quan cấp trên của chủ đầu tư mà bảo vệ nhau theo một quy trình khép kín thì nhà thầu hết cách.

Theo các chuyên gia pháp luật, để giải quyết tranh chấp về đấu thầu được nhanh gọn và hiệu quả thì cách làm tốt nhất là bằng con đường tòa án. Tuy nhiên, tính đến nay, tòa án vẫn chưa thể giải quyết được vụ tranh chấp nào về đấu thầu vì chưa có quy định giải quyết vụ việc này dưới dạng án dân sự hay hành chính.

Nội dung giải quyết khiếu nại về đấu thầu bằng còn đường tòa án đã được Ban soạn thảo dự thảo Luật Đấu thầu sửa đổi đặt ra. Mặc dù, một đại diện của Ban soạn thảo cho biết, hiện vẫn còn hai luồng ý kiến khác nhau. Một số bộ, ngành thì cho rằng, đây là vấn đề của kinh tế dân sự nên để tòa án dân sự xét xử. Còn đại diện của các cơ quan tư pháp như Tòa án Tối cao và Viện Kiểm sát Tối cao lại cho rằng, phải xử lý bằng tòa án hành chính. Bởi vì nhiều trường hợp, chủ đầu tư là những cơ quan quản lý đóng dấu quốc huy như bộ trưởng hay chủ tịch UBND…

Thực tế về bản chất, trong quá trình xét thầu, giao kết và thực hiện hợp đồng, các hành vi vi phạm của nhà thầu hay chủ đầu tư đều là hành vi vi phạm nghĩa vụ dân sự. Do đó, chế tài áp dụng cũng phải là chế tài dân sự và nhà nước không thể can thiệp bằng biện pháp hành chính, xử phạt vi phạm hành chính đối với với hành vi vi phạm nghĩa vụ dân sự.

Ông Lê Văn Tăng – Cục trưởng Cục Đấu thầu cho biết, theo thông lệ quốc tế, các quốc gia đều xếp việc tranh chấp trong đấu thầu thuộc loại tranh chấp dân sự. Chính vì vậy, Ban soạn thảo đã để dự thảo luật theo hướng tòa án dân sự xét xử tranh chấp đấu thầu.

Gắn trách nhiệm cá nhân

Tính đến nay, tòa án vẫn chưa giải quyết được vụ tranh chấp nào về đấu thầu vì chưa có quy định giải quyết vụ việc này dưới dạng án dân sự hay hành chính.

Cần gắn trách nhiệm cụ thể từng cá nhân trong công tác đấu thầu. Đây là một nội dung có thể được pháp điển hóa trong Luật Đấu thầu sửa đổi. Theo đại diện Văn phòng Chủ tịch nước, dự thảo Luật cần gắn trách nhiệm giải trình của các chủ đầu tư. Người có thẩm quyền, chủ đầu tư phê duyệt phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về các quyết định của mình.

Hoạt động mua sắm của doanh nghiệp Nhà nước cũng đang là vấn đề rất khó khăn trong Luật Đấu thầu. Dự thảo luật phải vừa tạo được tính chủ động trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhưng cũng tránh thất thoát cho vốn của nhà nước. Theo ông Đỗ Gia Thắng – Văn phòng Chính phủ, các quyết định mua sắm trong doanh nghiệp nói chung mang tính kinh doanh, có thể đem lại lợi nhuận nhưng cũng có tiềm ẩn rất nhiều rủi ro nên đòi hỏi người đưa ra các quyết định đó phải có tính chuyên nghiệp cao và tự chịu trách nhiệm đối với quyết định kinh doanh của mình. Nếu như áp dụng quy trình đấu thầu với những thủ tục phức tạp trong Luật Đấu thầu thì một mặt sẽ làm mất đi tính chủ động, phát huy năng lực quản lý kinh doanh của đội ngũ quản lý trong doanh nghiệpNN, mất đi cơ hội kinh doanh và quan hệ bạn hàng. Mặt khác, quy định này sẽ tạo ra sự ỷ lại trong việc chịu trách nhiệm nếu như việc kết quả kinh doanh cuối cùng của doanh nghiệp không tốt.

Do vậy, dự thảo Luật cần có sự phân cấp triệt để hơn nữa cho cấp cuối cùng trong bốn cấp thực hiện quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp, đó là Hội đồng thành viên (hoặc chủ tịch công ty) có toàn quyền ra các quyết định kinh doanh và đi đôi với đó, phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về các quyết định của mình. Những cá nhân này không thể đùn đẩy trách nhiệm cho Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, UBND cấp tỉnh.

Bá Tú

search